Ildo beretik, Emakumearen Nazioarteko Eguna dela eta, euskal federazioak buru nahasmendua duten emakumeek sufritzen duten bortxakeriari buruz ohartarazi ditu instituzioak. Izan ere, bikote-harremanean egon direnen % 80k indarkeria matxista jasan du (fisikoa edo/eta psikologikoa), eta % 42k ez du egoera hori indarkeria gisa identifikatu. Beraz, arazo horiek prebenitzeko beharrezko neurriak aldarrikatu ditu, Buru Osasuna Euskadik hainbat ikerketetan adierazi duen bezala.

Emakumeen ahalduntzea

Arbaizagoitiak funtsezko alderdiak aipatu ditu, hala nola emakumeen ahalduntzea sustatzeko beharra, gizarteratzeko eta laneratzeko oinarrizkoak diren esparruetan parte har dezaten laguntzeko; batik bat enpleguan eta formakuntzan, emakumeek parte-hartze murriztua baitute arlo horietan. Era berean, genero-ikuspegia arreta-eremu guztietan txertatzearen alde agertu da federazioko arduraduna: gizarte, osasun, enplegu eta indarkeria alorretan, besteak beste.

Buru osasun perinatala

Euskadiko federazioak, gainera, bat egin du Salud Mental España konfederazioak abiarazitako kanpainarekin (#SaludMentalFeminista). Ekimen horrek emakumeen osasun mental perinatala du ardatz, hau da, kontuan hartzen du beren ongizate psikologiko eta emozionala haurdunaldian, erditzean eta erditze ostean.

Kalkuluen arabera, emakumeen % 14k erditze osteko depresioa du, baina gehienek ez dute diagnostikorik (% 50 eta % 75 artean). Konfederazioak diziplinarteko sare perinatalak eta prebentzio eta arreta espezializatuko baliabideak aldarrikatzen ditu, “gaur egun ez baitago halakorik”.

Conecta Perinatal sarearen txosten batek jasotako datuen arabera, emakumeen % 7k depresioa izaten du haurdunaldian, eta % 11-15 artean, antsietate-nahasmenduak. Erditu ostean, emakumeen % 14k depresioa du eta % 8k antsietatea. Espainiako buru osasunaren konfederazioko zuzendaritza-batzordeko kide Rosa Mª Bayarrik azaldu duenez, “amatasunean ager daitezkeen patologien artean erditze osteko depresioa da ohikoena, baina estigmak eta ondorioekiko beldurrak egoera horiek ezkutatzera bultzatzen dituzte emakumeak. Horrek infradiagnostikoa dakar eta benetan beharrezkoak diren baliabideetan ez inbertitzea, hala nola gurasoen eta haurren arreta psikologikoan bizitzako lehen hiru urteetan”.

Sentsibilizazioa

Kolektibo honen egoeraz kontzientziatzeko, emakumeei informatzeko eta euren jabekuntza bultzatzeko hainbat sentsibilizazio ekintza burutzen ari da Buru Osasuna Euskadi Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna’ eta Instagrameko ‘Mujer y Salud Mental’ orrialdeetan. Horrez gain, www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunea dauka, kontzientziazio eta informazio lana indartzeko. Ekintza horiek Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiketako Sailak babesten dituzte.

Bestalde, bai Buru Osasuna Euskadi eta bai bere barne dauden elkarteak buru-belarri ari dira lanean ahalduntzearen alde, emakume taldeak osatuz eta haiei nahiz profesionalei zuzendutako formakuntzak eskainiz. Horrez gain, gizonezkoentzako ikastaroak ere antolatzen dituzte maskulinitate berrien inguruan, eta buru nahasmendua duten emakumeen gizarteratzea sustatzeko ekintzak ere lantzen dituzte.

• Euskal federazioak azterlan bat aurkeztu du EAEn buruko osasun arazoak dituzten pertsonen senideen egoeraz ohartarazteko. Txostenak zaintzarekin lotutako erantzukizunek pertsona horien bizi-kalitatean duten eragina jorratzen du, zehazki, familia- eta gizarte-harremanetan, aisialdian, osasun-egoeran eta egoera ekonomikoan.

• María Ángeles Arbaizagoitiak, Buru Osasuna Euskadiko presidenteak, familiei laguntzeko baliabideetan inbertsio handiagoa egitea eskatu du, haiek baitira “zaintza-lan gehienak eta etengabeko laguntza” beren gain hartzen dituztenak.

Informazio gehiago

• Euskal federazioak azterlan bat aurkeztu du EAEn buruko osasun arazoak dituzten pertsonen senideen egoeraz ohartarazteko. Txostenak zaintzarekin lotutako erantzukizunek pertsona horien bizi-kalitatean duten eragina jorratzen du, zehazki, familia- eta gizarte-harremanetan, aisialdian, osasun-egoeran eta egoera ekonomikoan.

• María Ángeles Arbaizagoitiak, Buru Osasuna Euskadiko presidenteak, familiei laguntzeko baliabideetan inbertsio handiagoa egitea eskatu du, haiek baitira “zaintza-lan gehienak eta etengabeko laguntza” beren gain hartzen dituztenak.

Buru Osasuna Euskadik, osasun mentaleko arazoak dituzten pertsonak eta euren senideak bateratzen dituzten euskal elkarteen federazioak, inbertsio handiagoa eskatu du buru nahasmenduak dituzten pertsonen familiei laguntzeko politiketan, zaintzaren ardurek dakarten zama arintze aldera. Euskal erakundeak ikerketa bat aurkeztu du gaur Donostian buru osasuneko diagnostikoa duten pertsonen senitartekoek hainbat arlotan bizi dituzten ondorio negatiboak aztertzeko; hain zuzen, familia- eta gizarte-harremanetan, aisialdian eta denbora librean, osasun-egoeran eta egoera ekonomikoan.

Azaroaren 5ean ospatzen den Zaintzaileen Nazioarteko Egunaren harira argitaratutako ikerketaren aurkezpenean, María Ángeles Arbaizagoitia Buru Osasuna Euskadi federazioko presidenteak senideen funtzioa azpimarratu du, “osasun mentaleko arazoak dituzten pertsonen laguntza-zutabe nagusiak” izan ohi baitira. Euskal entitatearen ordezkariak ziurtatu duenez, “sarritan familiak hartzen ditu bere gain zaintza-lan gehienak eta etengabeko laguntza”.

Zaintzak hainbat alderditan du eragina. Zehazki, hamar pertsonatik seik diote beren familia-harremanak mindu egin direla egoeraren ondorioz, eta hamar familiatik hirutan hausturak eta banantzeak gertatu dira. Zaintzaile gehienen kasuan, aisialdiak eta gizarte-harremanek nabarmen egiten dute behera, batez ere emakumeen eta buru nahasmendua duen pertsonarekin bizi diren senideen kasuan.

Beste ardatz garrantzitsu bat osasun-egoerarekin eta ongizate emozionalarekin lotuta dago. Galdetutako hamar pertsonatik ia sei ez daude pozik beren osasun emozionaleko egoerarekin. Gainera, “buru nahasmendua duen pertsona bat zaintzen duten senideen % 12k osasun mentaleko arazoren bat du diagnostikatuta”, adierazi du Irama Vidaurreta EDE Fundazioko ikertzaileak. Ildo beretik, kontsultatutako hamar pertsonatik ia lauk tratamendu bat jarraitzen dute eta/edo laguntza psikologikoa edo farmakologikoa jasotzen dute.

Era berean, zaintzaileen ia erdiek diote estresatuta eta gainez eginda sentitzen direla laguntza hori emateagatik, eta inkestatutako pertsonen % 47,9k osasun-arazo fisikoak izan dituzte senidearekiko duten arduraren ondorioz (energia galtzea, nekea, zorabioak, minak…).

Zaintzak familiarentzat dakarren gainkostu ekonomikoa ere aztertzen du ikerketak. Sendagaien eta espezialisten ordainketa da gastu gehien eragiten diena, baina baita senitartekoak erabiltzen dituen bestelako zerbitzuen ordainketa partekatuak ere. Hain zuzen, gainkostu hori “oztopo bat da pertsona batzuei behar bezalako arreta emateko”. Kontsultatutako pertsonen laurdenek adierazi dute uko egin diotela, noizbait behintzat, senidearentzako tratamenduren bati edo espezialistaren bati, ezin zutelako ordaindu”, adierazi du Vidaurretak.

Familiek aparteko gastuak dituzten arren, zaintza-lanek enplegua eta familia bateragarri egitea zailtzen dute maiz. Egoera horrek lanorduak murriztera edo lanpostuari uko egitera behartzen ditu senide batzuk, eta horrek familiaren diru-sarreren bolumenari eragiten dio. Kontsultatutako bost familiatik batean (% 21,3) gutxienez pertsona batek lanaldia murriztu behar izan du, eta familien % 17,4k lana utzi du zaintzaren ardura bere gain hartzeko. Egoera horrek emakumeei eta senidearekin bizi diren pertsonei eragiten die gehienbat.

Ikerlanak ere aztertu du Buru Osasuna Euskadi federazioko elkarteek zer nolako lana egiten duten familiei dagozkien erantzukizunen eragin negatiboa arintzeko. Zehazki, hamar pertsonatik bederatzi pozik sentitzen dira euskal elkarteek eskaintzen dituzten baliabideekin, eta ulertuta sentitzen direla adierazi dute. Horregatik, María José Cano euskal federazioko gerenteak azpimarratu duenez, “oso garrantzitsua da orotariko arreta-zerbitzuek familiak erakunde hauetara bideratzea, laguntza ugari aurkitu baitituzte bertan”.

Familientzako arreta hobetzeko proposamenak
Buru Osasuna Euskadik familia horien bizi-kalitatea hobetzeko egiten dituen proposamenen artean, atseden hartzeko baliabideak sustatzea nabarmentzen da (aldi baterako egoitza-baliabideak, etxeko laguntza, aisialdia eta denbora librea…), bai eta babes profesionalak handitzea ere. “Beharrezkoa da laguntza profesionalen bidez familia-zainketen zama arintzea eta bizitza independentea sustatzen duten ereduak bultzatzea. Horrek guztiak familien bizi-kalitateari mesede egingo dio “, ziurtatu du Canok.

Eskaera nagusien artean daude, halaber, laguntza ekonomikoak, lana eta familia bateragarri egiteko neurriak eta zaintza-politiketan genero-ikuspegia sartzea, emakumeen eta gizonen arteko erantzukizunen eragina orekatzeko. Buru Osasuna Euskadik, era berean, eskatu du lehen mailako arretatik Osasun Mentaleko Sarera bideratzeko protokoloak berrikustea, zaintzaren ardura duten senideek tratamendu psikologikoa jaso ahal izan dezaten, kasu bakoitzak eskatzen duen intentsitatearekin.

Bestalde, azterlanak familien beharrei erantzuteko eskuragarri dauden baliabideen mapa bat eskaintzen du, baita autonomia, estatu eta nazioarte mailako jardunbide egokien eta ekimen azpimarragarrien katalogo bat ere.

Familien profila
Irama Vidaurretak EAEn buruko osasun arazoak dituzten pertsonen senideen profila zehaztu du, azterlanaren emaitzetan oinarrituz. Inkestak eta senideen eztabaida-taldeetan ardaztutako hausnarketa izan dira ikerketa-metodologiaren zutabe nagusia. Azaldu duenez, zaintzaileen % 80k 50 urte baino gehiago ditu, eta gehienak emakumeak dira, bereziki amak.

Buru Osasuna Euskadik egindako lanaren aurkezpen-jardunaldian, senitartekoek eta profesionalek mahai-inguru bat egin dute, eta hainbat taldetan elkartu dira ondoren gogoeta egin eta ideiak trukatzeko Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko, foru-aldundietako eta Arartekoko ordezkariekin batera.

Era berean, ikerlanak hobekuntzak proposatzen ditu senideei arreta eraginkorra bermatzeko, haien ongizatea eta bizi-kalitatea hobetze aldera. Gainera, familien beharrei erantzuteko baliabideen mapa bat eskaintzen du, baita autonomia-, estatu- eta nazioarte- mailako jardunbide egokien eta ekimen azpimarragarrien katalogo bat ere.

Azterlana Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak diruz lagundu du, eta EDE Fundazioaren laguntza teknikoarekin garatu da.

Laburpen dokumentua

Azterlan osoa

• Euskal federazioak baliabideetan inbertsio handiagoa egitea eskatu du, kolektiboaren eskubideak bermatu ahal izateko arlo anitzetan, bizimodu independentearen sustapenean eta osasun-tratamenduetan kasu.
• Estigma desagerraraztea eta haurren zein gazteen osasun mentala izan dira Buru Osasunaren Nazioarteko Egunaren ospakizunean bildutako euskal elkarteetako eta erakundeetako ordezkariek jorratutako puntu nagusietako bi.

Arbaizagoitiaren esanetan, buru nahasmendua duten pertsonen bizimodu independenterako eskubidea bermatzeko beharrezkoa da inbertsioak egitea, laguntza-etxebizitzetan eta bizitza autonomoa errazten duten baliabideetan, besteak beste.

Osasun arloan, “giza eskubideen ikuspegia indartu behar da arretan eta tratamenduetan”, Buru Osasuna Euskadiko presidenteak adierazi duenez. “Beharrezkoa da, halaber, osasun mentalarekin loturiko erabakiak aldez aurretik hartzeko aukera bultzatzea, norberak erabaki dezan zer zainketa eta tratamendu mediko jaso nahi dituen etorkizunean”, adierazi du.

Euskal federazioak beste premiazko esku-hartze arlo bat ere aipatu du: buru nahasmenduak prebenitzea eta artatzea haurtzaroan, nerabezaroan eta gaztaroan. “Bereziki garrantzitsua da patologia duala eragin dezaketen adikzioak prebenitzea. Gainera, adikzioek gizarte-bazterketaren arriskua areagotu eta gazteak egoera negatiboetara bultzatu ohi dituzte, baita buru osasunari kalte gehiago eragin ere”, ziurtatu du Arbaizagoitiak.

“Buru osasuna, mundu osasuna. Eskubide unibertsala”

Europako Jauregian burututako ekitaldia bat etorri da Espainiako Buru Osasunaren Konfederazioaren baitan adostutako leloarekin: ‘Buru osasuna, mundu osasuna. Eskubide unibertsala’. Bertan izan dira euskal erakundeetako ordezkariak.

Nerea Melgosak, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, Buru Osasuna Euskadi federazioaren lana txalotu du, erakundeen eta elkarte-mugimenduaren arteko koordinazioa errazten duelako. Aditzera eman duenez, “beharrezkoa da buru nahasmenduen estigma ezabatzea, baita prebentzioan, ikerketan eta berrikuntzan inbertitzea ere, teknologia digitaletan eta sendagai berrietan batik bat”. Halaber, “prebentzioaren eta diagnostiko goiztiarraren garrantzia” nabarmendu du.

Arartekoaren ondoko Inés Ibáñez de Maeztuk osasun mentalari arreta hobea emateko eta buru nahasmenduen inguruko estigmarekin amaitzeko apustua egin du. Gogorarazi duenez, gai horiek dagoeneko jasota daude Garapen Jasangarriko Helburuetan eta 2030 Agendan. Euskadiko Herriaren Defentsa Erakundearen ordezkariak adierazi duenez, Buru Osasunaren Nazioarteko Eguna kolektibo horrekiko konpromisoa berresteko aukera paregabea da. Gaineratu duenez, beharrezkoa da buru osasuneko arazoak dituzten pertsonen premia espezifikoei erantzungo dien osasun-estrategia batean sakontzea, eta horrek, besteak beste, laguntza soziosanitarioko zerbitzuak, estigmaren aurkako borroka eta eskola inklusibo eta osasungarriak sustatzea.

Bestalde, Gorka Urtaranek, Arabako Gizarte Politiketako foru diputatuak, gizartea kontzientziatu eta sentsibilizatzeko eta “osasun mentalari buruzko mitoak eraisteko” lanean jarraitzearen alde egin du. Horrez gain, erakunde arabarraren azken jarduketetako batzuk aipatu ditu: adibidez, Arabako Bizimodu Independentearen Ereduan sartzea eta etxez etxeko arretara zuzendutako Etxean Bai Plana garatzea.

Gasteizko lehen alkateorde Beatriz Artolazabalek azpimarratu du osasun mentala lehentasuna dela euskal erakundeen agendan, baita Udalekoan ere. “Buru nahasmenduak isilarazi egin dira eta diagnostikodun pertsonek ez dute bizitza erraza izan, baina errealitate hori aldatzen ari da erakundeon eta Hirugarren Sektore Sozialaren arteko lankidetzari esker”, baieztatu du. “Beharrak amaigabeak dira eta baliabideak mugatuak”, baina, Gasteizko Udaleko ordezkariak adierazi duen bezala, koordinazioari esker, arreta hobetzen joango da eta kolektiboaren behar guztiei erantzun ahal izango zaie.

Gotzone Sagarduy Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, berriz, “Euskadin egindako bideaz” hausnartzeko aprobetxatu du aukera, eta elkarteen “meritua” aitortu du. “Zuekin ikasten eta elkar ulertzen joan gara, eta familiak eta pertsonak gure politiken erdigune bilakatzea lortu duzue”, adierazi du.

Azken hamarkadetan Euskadin garatutako arreta komunitarioaren eredua nabarmendu du Sagarduyk, eta amaitzear dagoen Osasun Mentaleko Estrategia berria aipatu du. Hainbat arazotan jarriko du arreta: suizidioan, haurren eta nerabeen osasun mentalean, elikadura-portaeraren nahasmenduetan eta patologia dualean, besteak beste. Eusko Jaurlaritza buru osasunaren alde egiten ari den inbertsioa ere nabarmendu du: “baliabide materialak bikoiztu egin dira haur eta gazteen arreta-eremuan”.

Era berean, ekitaldian parte hartu du María Isabel García Peñak, Buru Osasuna Euskadiko Lehen Pertsonako Batzordeko eta Espainiako Osasun Mentaleko Konfederazioko Buru Osasunaren Aldeko Lehen Pertsonan Batzordeko kideak. Azkenik, Belindak mikrofonoa hartu du Asafeseko Erroak programako lagun Eric-ekin grabatu duen bideoklipa aurkezteko.

Programa kontsultatu

Buru Osasuna Euskadi federazioaren proiektua da ‘Ateak Zabaldu’, eta helburutzat du espetxean edo erdi-askatasun erregimenean dauden eta osasun mentaleko arazoak dituzten pertsonei laguntzea.

Ateak Zabaldu flyerra

2023ko maiatzaren 28an foru aldundietarako eta udaletarako hauteskundeak egingo ditugu Euskadin. Testuinguru horretan, buru nahasmendua duten pertsonei eta haien familiei buruz jarraian adierazten diren proposamenak egingo ditugu.

Gure elkarteak alderdi politiko guztien esku jartzen dira informazioa zabaltzeko edo behar dituzten gaiak argitzeko. Gipuzkoan, Agifes; Araban, Asafes, eta Laudion eta Aialako haranean, Asasam; eta Bizkaian, Avifes.

Dokumentua kontsultatu

Dokumentu honetan berariaz aipatuko ditugu foru eta udal esparruetako eskumenekin zerikusia duten gaiak (gizarte-zerbitzuak, enplegua, etab.), horiek baitira 2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetarako aurkezten diren esparruak. Ez ditugu hemen eremu mugakide soziosanitarioak, sozioedukatiboak eta abar landuko, nahiz eta horietan ere zeregin asko dagoen.

Dokumentua kontsultatu

Ildo beretik, Emakumearen Nazioarteko Eguna dela eta, euskal federazioak buru nahasmendua duten emakumeek sufritzen duten indarkeriari buruz ohartarazi ditu instituzioak, eta egoera horiek prebenitzeko beharrezko neurriak aldarrikatu ditu, Buru Osasuna Euskadik azken urteotan aurkeztutako ikerketetan oinarrituz.

Emakumeen ahalduntzea

Arbaizagoitiak funtsezko alderdiak aipatu ditu, hala nola emakumeen ahalduntzea sustatzeko beharra, gizarteratzeko eta laneratzeko oinarrizkoak diren esparruetan parte har dezaten laguntzeko; batik bat enpleguan eta formakuntzan, emakumeek parte-hartze murriztua baitute arlo horietan. Era berean, genero-ikuspegia arreta-eremu guztietan txertatzearen alde agertu da federazioko arduraduna: gizarte, osasun, enplegu eta indarkeria alorretan, besteak beste.

Kolektibo honen egoeraz kontzientziatzeko, emakume hauei informatzeko eta euren jabekuntza bultzatzeko hainbat sentsibilizazio ekintza burutzen ari da Buru Osasuna Euskadi Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna’ eta Instagrameko ‘Mujer y Salud Mental’ orrialdeetan. Horrez gain, www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunea dauka, kontzientziazio eta informazio lana indartzeko. Ekintza horiek Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiketako Sailak babesten dituzte.

Bestalde, bai Buru Osasuna Euskadi eta bai bere barne dauden elkarteak buru-belarri ari dira lanean ahalduntzearen alde, emakume taldeak osatuz eta haiei nahiz profesionalei zuzendutako formakuntzak eskainiz. Horrez gain, gizonezkoentzako ikastaroak ere antolatzen dituzte maskulinitate berrien inguruan, eta buru nahasmendua duten emakumeen gizarteratzea sustatzeko ekintzak ere lantzen dituzte. Arabako espetxean dauden emakumeen aldeko jarduerak ere antolatzen ditu euskal federazioak, eta Emakumearen Nazioarteko Egunaren harira, Gasteizko Emakumeen Etxea bisitatuko dute gaur espetxeratutako hainbat emakumek, euren burua ahalduntzeko eskuragarri dituzten baliabideak ezagutzeko.

Buru Osasuna Euskadi federazioa eta bere barne dauden elkarteak (Agifes, Asafes, Asasam eta Avifes) ez dira deialdi horretatik kanpo geratzen. Horregatik, dokumentu hau landu dugu, non garatutako hausnarketa-prozesuaren laburpen bat jasotzen dugun. Gure elkarteek modu naturalean gauzatzen dituzten 100 ekintza baino gehiago hauteman ditugu, horiekin GJHen garapenari laguntzen baitiogu Euskadin. 

2030 Agendaren leloak berak, ‘Inor atzean ez utzi’, zerikusi handia du gure egunerokotasunarekin eta osasun mentaleko arazoak dituzten pertsonen eta haien familien inguruan egiten dugun lanarekin.

Dokumentua kontsultatu | Laburpen liburuxka kontsultatu | 5. GJH helburuaren triptikoa

Emakumearen aurkako Indarkeria Desagerrarazteko Nazioarteko Egunaren harira, indarkeria matxistaren arretarako zerbitzu publikoek buru nahasmendua duten emakumeen berezitasunak aintzat hartzeko beharraz ohartarazi du Buru Osasuna Euskadik, Agifes, Asafes, Asasam eta Avifes elkarteak bateratzen dituen federazioak. Izan ere, emakume horiek bortizkeria matxista jasateko arrisku gehiago dute.

Buru nahasmendua duten emakumeek bi edo lau aldiz arrisku gehiago dute bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko, gainerako emakumeekin alderatuz. Hala adierazten du Buru Osasuna Euskadik egindako ikerlanak. Azterlan horren arabera, gainera, gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k –noizbait bikote-harremana izan dutenen artean­– jasan du indarkeria psikologikoa, fisikoa edo sexuala helduaroan. Gainera, azterlanak egiaztatu zuenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen %42k ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen. Beste datu batzuen artean, buru nahasmendu larria duten emakumeen %26k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkagarria da kasuen erdian psikiatrak ez dituela hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Testuinguru horretan, indarkeriari modu integralean heltzea eskatzen du Buru Osasuna Euskadik, profesionalen prestakuntza kontuan hartuz, baita biolentzia-kasuen aurrean esku hartzeko eta deribazioak egiteko protokoloak landuz ere. Era berean, emakumeen babeserako baliabideetan kolektibo honetako andreei harrera bermatzea eskatu die euskal federazioak erakunde publikoei.

Sentsibilizazioa

Errealitate horri aurre egiteko burututako ekintzen artean, euskal federazioak bultzatutako Emakumea eta buru osasuna kanpaina dago. Ekimen honen barne dago sentsibilizaziora eta kolektiboaren ahalduntzera bideratutako webgunea, baita Facebookeko eta Instagrameko orriak ere. Sentsibilizazio-ekimena duela zenbait urte abiatu zen eta aurrera jarraitzen du buru nahasmendua duten emakumeak ikusarazi eta eurek jasotzen duten arreta hobetzea helburu duten ekintza berriekin.

Besteak beste, Buru Osasuna Euskadik gaiari buruzko podcast ildo bat estreinatu du. Profesionalei elkarrizketak egin eta lehen pertsonan eskainitako testigantzak jasoko ditu hainbat ataletan, osasun mentalaren eta genero-berdintasunaren inguruan. Lehenengo saioak Buru Osasuna Euskadiko Emakumeen Berdintasunerako arloko emakumeen solasaldia hartzen du. Vicky Pizarro kazetariak Loli Romero, Amaia Santos eta María Isabel García Peña elkarrizketatu ditu, baita federazioko gerente María José Cano ere, indarkeria matxistaren, berdintasunaren eta ahalduntzearen inguruan.

Halaber, Buru Osasuna Euskadiko elkarteetako emakume eta gizonentzako prestakuntza-ekintzak garatzen ari dira, ‘Cambiacuentos’ izenburupean. Ipuin tradizionalek genero-aurreiritziak betikotzen nola lagun dezaketen hausnartzea da ekimen honen helburua. Giro lasai eta gogoetatsuan, bost prestakuntza-tailer garatzen ari dira Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Laudion, eta Arabako Espetxean dauden emakumeentzako tailer bat ere egin da. Ekintza horiek Emakunderen eta Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailaren babesa dute.

Euskal federazioak, gainera, Espainiako Buru Osasunaren konfederazioaren #NosotrasSíContamos kanpainarekin bat egiten du. Egitasmo horren helburua da osasun mentaleko arazoak dituzten emakumeek jasaten duten indarkeria ikusaraztea eta eskubide- eta aukera-berdintasuna aldarrikatzea.

Emakumeenganako indarkeriari buruzko azterlana

Buru Osasuna Euskadik landutako azterlanak azaleratu du indarkeria jasatearen eta osasun mentaleko arazo larria izatearen artean harreman nabarmena dagoela. Horrez gain, ezagutarazi dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buruko osasun arazo larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeria-mota jasatea.

Zentzu horretan, Buru Osasuna Euskadik gogorarazi du 2017an Eusko Legebiltzarrak buru osasunaren aldeko adierazpen instituzionala onartu zuela euskal federazioaren 30. urteurrenean, talde parlamentario guztien babesarekin. Euskal Ganberak kezka berezia adierazi zuen “genero-indarkeria pairatzen duten eta buru gaixotasuna duten emakumeengatik”. Horregatik, onartutako deklarazioan administrazioei eskatu zien “zain dezatela kolektibo hori” eta “bere beharrei erantzun egokia eman diezaiotela”.

Profesionalak sentsibilizatzeko gida

Buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida landu du Buru Osasuna Euskadik. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta osasun mentaleko arazoen arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko. Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak.

2030 Agenda

Euskal federazioak, halaber, Eusko Jaurlaritzak 5. Garapen Jasangarriaren Helburuaren inguruan hartutako konpromisoa azpimarratzen du. Helburu horren xedea da genero-berdintasuna lortzea eta emakumeen eta nesken aurkako diskriminazio- eta indarkeria-mota guztiak desagerraraztea. Gainera, 2030 agendaren leloa gogorarazi du (“Ez utzi inor atzean”), plangintzan buru-nahasmendua duten emakumeak ere kontuan har ditzaten.

Albistea irakurri

Agifes (Gipuzkoa), Asafes (Araba), Avifes (Bizkaia) eta Asasam (Aiaraldea) elkarteak biltzen dituen Buru Osasuna Euskadi federazioak haurtzaroan, nerabezaroan eta gaztaroan buru osasuna eta buru nahasmenduen prebentzioa sustatzeko beharraz ohartarazi du. Buru Osasunaren Nazioarteko Eguna dela-eta gaur Bilbon egin den ekitaldi instituzionalean, María Ángeles Arbaizagoitiak, euskal erakundeko presidenteak, jakinarazi du euskal elkarteek “gero eta haur eta gazte gehiagori ematen dietela arreta”.

Lau euskal elkarteetako kideak Bilborock aretoan bildu dira, Eusko Jaurlaritzako, Bizkaiko Foru Aldundiko, Arartekoko eta Bilboko Udaleko ordezkariekin batera, Espainiako Osasun Mentaleko Konfederazioaren aldarrikapenekin bat egiteko. Aurten, haurren eta gazteen osasun mentalean jarri dute arreta, eta prebentzioa nahiz biztanleria-talde horri laguntzeko baliabideak indartzeko beharra nabarmendu dituzte.

Arbaizagoitiak iaz Buru Osasuna Euskadik EAEko haur, nerabe eta gazteen osasun mentalaren inguruan aurkeztutako azterlana aipatu du, zeinak honako gabezia nagusiak jaso zituen: plaza kopuru nahikoa duten osasun-baliabide intentsiborik eza (etxez etxeko arreta edo eguneko ospitaleak lurralde guztietan), larrialdietako ohe kopuru murritza eta adingabe, gazte zein haien familiei laguntza psikologiko egokia emateko beharra, besteak beste.

Bestalde, euskal erakundeak kontsumoen eta adikzioen prebentzioaren alde apustu egitearen garrantzia defendatu du, jarrera horiek buru nahasmenduak ekar baititzakete eta gizarte-bazterketaren arriskua areagotu. Egoera horrek, Arbaizagoitiaren hitzetan, “pertsonaren osasun mentala okertuko luketen hamaika egoera negatibotara eraman lezake gaztea”.

Juan Mari Aburto Bilboko alkateak adierazi du arimaren zauriak gorputzekoak bezain mingarriak eta batzuetan jasanezinagoak direla”. Bestalde, aitortu du, “zorionez, gizarteak nahasmendu horiei buruz duen pertzepzioa erabat aldatu dela azken urteotan”. Hala ere, bere esanetan, “beharrezkoa da enpatian, aniztasunean, tolerantzian, desberdintasunarekiko errespetuan eta abarretan sakontzea”, bizikidetza soziala hobetzeko.

Ines Ibañez de Maestuzek, jarduneko Arartekoak, haurtzaroa eta nerabezaroa funtsezko etapa direla aipatu du, “estres edo ziurgabetasun handiko uneak” gertatzen baitira adin horietan eta horiek denboran zehar eragin negatibo iraunkorrak izan baititzakete. Arartekoaren ordezkariak “2020ko konfinamendu gogorrak haur eta nerabeengan izan duen eragina” gogorarazi du, eta pertsona guztientzat errealitate hobea sortzeko helburu partekatuan aurrera egiten jarraitzearen alde egin du apustu.

José Antonio de la Ricak, Eusko Jaurlaritzako Arreta Soziosanitarioko zuzendariak, adierazi du Osasun Sailak osasun mentaleko arazoekiko aurreiritzi eta jokabide diskriminatzaileak ezabatzeko konpromisoa duela. Berriki sortutako mahai instituzionala aipatu du, estigmaren aurkako borrokan zeresana duten administrazio guztien presentziarekin. “Mahai hau hasiera baino ez da; orain, geure buruari proposatutako erronkaren mailan egotea dagokigu”, baieztatu du.

Bestalde, Sergio Murillo Bizkaiko Foru Aldundiko Gizarte Politiketako diputatuak esan du osasun mentala ez dela “beste batzuen kontua, guztiona baizik. Edonork izan ditzake osasun mentaleko arazoak bizitzako uneren batean”. Horrez gain, Bizkaian duela gutxi zaintzapeko etxebizitza-sarea handitu dela aipatu du. “Hori da eraikitzen jarraitu beharko dugun bidea”, gaineratu du.

Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiketako sailburuorde Lide Amilibiak, berriz, mahai gainean jarri du Haurrak eta Nerabeak Zaintzeko eta Babesteko Lege berria. Amilibiak adierazi duenez, baliabide berrien beharra aztertzen ari dira, pixkanaka adin-tarte horren arreta-eskaera gero eta handiagoari erantzun ahal izateko.

Buru Osasuna Euskadiren 35. Urteurrena

Euskal federazioaren 35. urteurrena ospatzeko ere balio izan du ekitaldiak. Lau euskal elkarteen ahaleginak batzeko eta kolektiboaren eskubideak defendatzeko helburuarekin sortu zen, eta Arbaizagoitiak duela 45 urte eratzen hasi ziren elkarteen ibilbidea goraipatu nahi izan du. “Hasiera batean familiartekoek bakarrik osatzen zuten mugimendu hartatik hona bide luzea egin dugu, eta gaur egun buru osasunaren arretarako sare zabal eta aditua dugu”.

Osasun Mentalaren Aldeko Lehen Pertsonan Batzordeak eta Espainiako Osasun Mentaleko Konfederazioko Emakumeen Sareak landutako manifestuaren irakurketa egin dute saioan, ‘Eman like buru osasunari. Ongizatean hazteko eskubidearen alde’ lelopean. Aurtengo eslogana Estatuko batzordeak berak aurkeztutako hainbat proposamenen artean aukeratua izan da online bozketa batekin. María Isabel García eta Mikel Merino Buru Osasuna Euskadiko Lehen Pertsonako Batzordeko kideek irakurri zuten manifestua.

Haur eta gazteen beharrak

Halaber, euskal federazioak garatutako ikerketak hezkuntza-unitate terapeutikoen plazak handitzeko eta benetako hezkuntza inklusiborako beharrezko laguntzak eskaintzeko beharra identifikatu zuen. “Arlo sozialetik kasu larriagoetarako egoitza-unitate soziosanitarioak sortzea eskatzen dugu, bai eta buru osasuneko arazoak dituzten gazteentzako egoitza-baliabideak eta bizitza independentea babesteko programak ere”. Mari Ángeles Arbaizagoitiak adierazi duenez, “lanpostuak sustatzea edo enplegu publikoaren eskaintzetan kolektiboarentzako lanpostu espezifikoak gordetzea ere aldarrikatzen dugu, beste desgaitasun batzuekin egiten den moduan”.

Buru Osasuna Euskadik erakundeei eskatzen die buru nahasmenduek eragindako estigmatizazioa aintzat hartu dezatela, buru nahasmendua duten pertsonei nahiz familiei eragiten baitie. Horregatik, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak estigma desagerrarazteko bultzatutako estrategian inplikatzeko eskatu die erakunde publikoei. Horrek guztiak osasun mentalaz hitz egitea normalizatzen lagunduko du, eta, azken batean, adingabeentzat eta gazteentzat errazagoa izango da laguntza eskatzea beharra dutenean, Arbaizagoitiak jakinarazi duenez.

Arreta behar duten intentsitatearekin emanez gero, haur eta gazteak errekuperatu egin daitezke, eta, hala, beren estigmatizazioa zein familiena saihestuko ditugu”, baieztatu du Buru Osasuna Euskadiko presidenteak.

Albistea irakurri

Euskal federazioak bitarteko baliabideak areagotzeko beharra planteatu du Eusko Legebiltzarrean, hala nola etxez etxeko arreta, eguneko ospitaleak eta tratamendu intentsibo espezializatuko programak, gazteen osasun mentaleko arazoak larriagotu ez daitezen eta ospitaleratzeak ekiditeko.

Buru Osasuna Euskadik ‘Buru Osasun Arazoak EAEko haur, nerabe eta gazteen artean’ txostena aurkeztu zuen astelehenean Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean. Azterlan horrek jarduera-eremu nagusietan (osasuna, hezkuntza, gizarte-zerbitzuak, justizia, etab.) dauden premia nagusiak antzeman ditu.

Agerraldi osoa

Azterlana kontsultatu