Gizarte-estigmak buru gaixotasuna duten pertsonak isolamendura eta bakardadera bultzatzen ditu. Horrela dio Buru Gaixotasuna duten Pertsona eta Senide Elkarteen Euskadiko Federazioak gaur aurkeztu duen azterlanak. Proiektuan 200 pertsona inguruk parte hartu dute, bai gaixotasun mentala dutenak eta horien senideak eta bai sektore anitzetako eragile nagusienetako batzuk ere. Ikerlanaren helburua da pertsona horien gizarteratzea sustatzea eta komunitate-ingurunean parte hartze normalizatua izan dezaten laguntzea.

Mari Jose Canok, Fedeafeseko gerenteak, azpimarratu du estigma sozialak buru gaixotasunak berak baino kalte gehiago egiten diela pertsonei, gizartean hautematen dizuten “uste okerrak” barneratu egiten dituztelako. Adituak jakinarazi du tratamendu soziosanitario egokiarekin bizitza normalizatua eraman dezaketela buru gaixotasuna duten pertsonek, baina aurreiritziek sortzen duten “hesi ikusezin” horren ondorioak jasan behar izaten dituzte.

Gaur Bilbon egindako ekitaldian parte hartu dute Gizarte Politiketako sailburuordeak, Iñigo Pombok, eta Osasun sailburuordeak, Guillermo Viñegrak. Eusko Jaurlaritzak egindako lana babestu eta aintzat hartzen duela adierazi du Pombok, eta elkarte-mugimenduak hiru erronkari eutsi behar diela esan du: gizartea sentsibilizatzea, administrazioen eta kolektiboaren arteko lotura izatea eta gaixotasuna duten pertsonei babesa ematea. “Ez zaudete bakarrik, zuekin gaude”, nabarmendu du.

Bestalde, Viñegrak aipatu du euskal gizartea “tolerantea eta bihozbera” izan behar duela, eta “ez beldurtia” buru osasun arazoak dituzten pertsonak gizarteratzerakoan. Gaineratu du guztion betebeharra dela “ezjakintasunaren, banakotasunaren eta aurreiritziaren aurka egitea”.

Txostenaren arabera, estigma sozialak asko kaltetzen du buruko gaitza duten pertsonen ongizate emozionala, kulpa eta sufrimendua eragiten baitie. Harreman pertsonalak ere gutxitu egiten dira, bazterketaren beldurragatik euren gaixotasuna ezkutatu egiten baitute kasu ugaritan.

Eusko Jaurlaritzaren Enplegu eta Gizarte Politiken Departamenduak babestutako azterlanak ere mahai gainean jartzen ditu estigmak senitartekoengan dituen ondorioak eta gizarte-sentsibilizazioko ekimenak burutzearen garrantzia nabarmentzen du. Osasunaren eta gizarte zerbitzuen arloen koordinazioaren alde apustu egiten du Fedeafesek, eta komunikabideen garrantzia azpimarratzen du, buru gaixotasunaren eta berau jasaten duten pertsonen irudi erreala transmititzeko eta estigma gainditzen laguntzeko boterea baitaukate.

Aurreiritziek eragin garbia daukate buru gaixotasuna duten pertsonen lan-aukeretan eta euren garapen pertsonalean, gizarte-bazterketaren ondorioz euren gaitasunak ukatzen baitituzte kasu askotan. Senideek eta profesionalek, sarritan, pertsona hauen erabakimena ukatzeko joera dutela ere azaltzen du azterlanak, gehiegi babesten baitituzte eta euren gaitasunekiko zalantzak sortzen baitzaizkie.

Amaitzeko, 12 interes-talderentzako jarduteko proposamen konkretuak eskaintzen ditu txotenak: buru gaixotasuna duten pertsonentzako, senideentzako, laguntza-profesionalentzako, elkarte-mugimenduarentzako, osasun sistemarentzat, gizarte zerbitzuentzat, tokiko erakundeentzat, enplegu arloarentzat, hezkuntza sistemarentzat, komunikabideentzat, kulturarentzat eta justiziarentzat.

Azterlan laburtua
Azterlan osoa

Gidaliburua deskargatu.

Buru osasuna modu arduratsuan jorratzeko estilo gidaliburua landu dugu. Dokumentu honekin komunikabideen kolaborazioa eskatu nahi dugu, estigmari aurre egiten lagunduko duten informazioak zabaltzen lagun diezaguten. Horretarako, buru osasunari buruzko hitz egin eta idazteko jarraibide batzuk eskaintzen ditugu, estigma atxikita daraman terminologia ekidinez. 

Gidaliburua deskargatu

Gidaliburua deskargatu

• Fedeafesek uste du buruko nahasmenduen prebentzioan eta detekzio goiztiarrean inbertitzeak, baita pertsonen tratamendu integralean ere (psikoterapeutikoa, psikosoziala eta farmakologikoa), “gastu publikoan aurreztea” dakarrela.

• Osakidetzak 2011n argitaratutako txosten baten arabera, urtero buru osasun arazoak dituzten 80.000 pertsonari arreta ematen dio euskal osasun sareak

• Fedeafesek komunikabideentzako estilo gidaliburu bat aurkeztu du, estigma gainditzen lagun dezaten errazteko

Buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen euskal elkarteek erakunde publikoei eskatu diete “buru osasunaren aldeko inbertsioa mantendu” dezatela, krisiak eragin arren. Osakidetzako datuen arabera, urtero buru osasun arazoak dituzten 80.000 pertsonari arreta ematen dio euskal osasun sareak.

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen Euskadiko elkarteak biltzen dituen federazioak, gaur goizean Arabako Foru Aldundian egindako prentsaurreko batean parte hartu du, Buru Osasunaren Munduko Egunaren harira, ‘Inbertsio onena, zure buru osasuna’ lelopean. Ekitaldian izan da, halaber, Arabako Foru Aldundiko Gizarte Politikako diputatu Marta Alaña eta Feadeafesen aldarrikapenekin bat egin du. Bestalde, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuorde Jesús María Fernández erakundeen arteko elkarlana indartzeko beharraz mintzatu da, buru gaixotasuna duten pertsonei arreta soziosanitario hobea eskaini ahal izateko.

Euskadiko 3.000 familia baino gehiago biltzen dituen federazioko presidente María Ángeles Arbaizagoitiak herritar eta instituzioei eskatu die “irmotasunez defendatu” ditzatela kolektibo honi egun eskaintzen zaizkion “osasun eta gizarte zerbitzuak”. Aditzera eman duenez, erakundeek aurrekontuekin zailtasunak izan arren, “inoiz baino beharrezkoagoa” da buru osasun arazoei arreta ematea. Era berean, buruko gaixotasuna duten pertsonen laneratzea bultzatzeko programak sustatzea beharrezkoa dela jakinarazi du, lan egiteak pertsona hauei gizarteratzen eta bizitza normalizatua eramaten laguntzen baitie. Zoritxarrez, egun kolektiboaren %5k dauka lanpostu egonkorra Estatuan.

Arbaizagoitiak azaldu duenez, buruko nahasmenduen prebentzioa eta detekzio goiztiarra eta pertsona hauen tratamendu integrala (psikoterapeutikoa, psikosoziala eta farmakologikoa) posible egiten duten baliabideetan inbertitzeak “gastu publikoan aurreztea” ekarriko luke. Izan ere, apustu horrek “asko murriztuko lituzke partida garestienak: ospitaleratzeak, larrialdietako zerbitzuak eta sendagaiak”.

Egun aurreikus daitezkeen araudi aldaketei dagokienez, bi neurrirekiko kezka plazaratu du Fedeafeseko lehendakariak: medikamentuen kopagoa eta Mendekotasun Legean egindako aldaketek izan ditzaketen eraginak. Kolektiboak jada menpekotasunarekin loturiko laguntza ekonomikoak jasotzeko zailtasunak badauzka, ezintasun fisikoek psikikoek baino pisu gehiago baitaukate, azken arau horren erreformarekin oztopo gehiago eduki litzake.

Fedeafesen barne dagoen Arabako Asafes elkarteko presidente Carmen Rodríguezek azpimarratu du buru gaixotasunaren inguruko mito faltsuei aurre egiteko lanean jarraitzeko beharra dagoela. Zentzu horretan, estigma soziala eta diskriminazioa gainditzeko instituzioen arteko plan estrategiko bat garatzearen aldeko agertu da, 2009an landutako Euskadiko Buru Osasunaren Estrategiak dioenari jarraiki.

Osasun sailburuorde Jesús María Fernándezek azaldu ditu 2012an Eusko Jaurlaritzak hiru lurralde historikoetan emandako aurrerapausoak: zerbitzu berrien sorrera eta martxan daudenen berrantolaketa, eta beste erakunde batzuekin lortutako lankidetza hitzarmenak.

Marta Alaña diputatuak baieztatu du Arabako Foru Aldundia Gizarte Politikako aurrekontuak mantentzen ari dela. Hortaz, ziurtatu du buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen bizi baldintzak hobetzeko inbertitzen jarraitzen duela entitate horrek, aurreko urteetan bezala.  

Komunikabideentzako estilo gidaliburua

Kolektibo honi eragiten dioten aurreiritziak gainditu asmoz, Fedeafesek komunikabideen laguntza eskatu du, “buru gaixotasuna duten pertsonak gizarteratzen laguntzeko ahalmen handia” baitaukate, transmititzen duten ikuspegiari esker. Hortaz, ‘Nola jorratu Buru Osasuna komunikabideetan’ izenburudun estilo gidaliburua landu du federazioak, uste okerrak deuseztatzeko. Izan ere, “gaixotasun mentala duten pertsonei asko sufriarazten diete mito horiek, eta sendatze prozesuan aurrera egiteko oztopo bilakatzen dira”.