Fedeafes, la federación de Euskadi de asociaciones de familiares y personas con problemas de salud mental, ha presentado hoy en Vitoria-Gasteiz un estudio en el que analiza la oferta de recursos sociosanitarios destinados en Euskadi al colectivo de personas con problemas de salud mental. María Ángeles Arbaizagoitia, presidenta de la entidad vasca, ha abogado por que este estudio sirva para impulsar una reflexión conjunta, entre administraciones y sectores social y sanitario, sobre las necesidades y retos de futuro de este colectivo. Por su parte, María José Cano, gerente de Fedeafes, ha hecho especial hincapié en la necesidad de apostar por la mejora de la atención en salud mental a menores, jóvenes, personas sin diagnóstico y residentes en entornos rurales, así como de atender al envejecimiento de las personas con problemas de salud mental y de incrementar los recursos residenciales para el colectivo.

En el acto de presentación del estudio, celebrado esta mañana en el Palacio de Congresos Europa de Vitoria-Gasteiz, han participado también Beatriz Artolazabal, consejeras de Empleo y Políticas Sociales, y Nekane Murga, consejera de Salud. Artolazabal ha abogado por “ampliar la investigación en el terreno de la atención a las personas con problemas de salud mental, generando iniciativas innovadoras para preservar en todo lo posible su autonomía. La consejera de Empleo y Políticas Sociales ha asegurado, además, que “tanto en el ámbito de los servicios sociales como en el de salud, es preciso potenciar, aún más, la atención domiciliaria a través del uso de nuevas tecnologías. El hogar se debe convertir en un centro sociosanitario que cuente con apoyo desde el exterior, y eso requiere un apoyo humano y tecnológico”. Del mismo modo, ha reconocido la importancia de “la coordinación social y sanitaria para la atención a las personas desde una concepción de integridad y continuidad de los cuidados”.

Por su parte, la consejera de Salud, Nekane Murga, ha destacado la recientemente aprobada ordenación de la gobernanza sociosanitaria que implica a administraciones, organizaciones no gubernamentales, y profesionales. “Este modelo, recientemente aprobado por el Consejo Vasco de Atención Sociosanitaria, debe ahora concretarse en un desarrollo normativo que llevaremos a cabo conjuntamente el departamento de Empleo y Políticas Sociales y el de Salud”. Murga también ha hecho referencia al catálogo de recursos e intervenciones sociosanitarias que están desarrollando para que las carteras de servicios social y sanitaria dispongan de una visión actualizada de recursos a potenciar y, en su caso, a desarrollar. Así mismo, ha reconocido la labor realizada por Fedeafes.

En esta misma dirección, María José Cano ha subrayado la necesidad de incrementar los servicios de apoyo a la vida independiente, centrados en factores como la calidad de vida, la potenciación de las capacidades y la atención individualizada. También ha mostrado especial inquietud por el “limitado acceso a los servicios en las zonas rurales”, donde se debería garantizar el acceso al “transporte a domicilio” y crear equipos de profesionales ambulantes. Asimismo, Cano ha apostado por “flexibilizar la atención en las zonas limítrofes para que las personas afectadas puedan recurrir a los servicios sociales más cercanos, aunque no correspondan a su provincia”.

Otro de los ejes destacados en las conclusiones del estudio es la importancia de destinar más recursos a la atención a menores, ya que “cada vez nos llegan casos de personas más jóvenes”. Algunas de las acciones aconsejadas son el refuerzo de la prevención desde el ámbito de la educación y la atención primaria, y el apoyo a las familias mediante programas que orienten y den apoyo psicológico. Del mismo modo, ha indicado que es necesario crear hospitales de día infanto-juveniles en los territorios donde no existen.

La responsable de Fedeafes ha incidido también en que es necesario reforzar el sistema de apoyo a personas con padres o madres mayores, para que puedan continuar en su entorno comunitario, en su domicilio, una vez que sus familiares fallezcan o no puedan asumir las labores de cuidado.

También ha merecido especial atención en el informe presentado hoy el colectivo de mujeres, que se encuentra con mayores obstáculos en el acceso a los servicios a consecuencia de la “múltiple discriminación” que les afecta, por su condición de mujer, por tener un trastorno mental y por la discapacidad. Estas mujeres son víctimas de violencia en un altísimo porcentaje, y suelen encontrar “serias dificultades a la hora de acceder a casas de acogida de mujeres”. También se percibe una brecha entre mujeres y hombres en cuanto a la participación en los recursos sociosanitarios y ocupacionales, puesto que “el número de hombres es significativamente mayor en estos entornos”. La responsable de Fedeafes ha recordado que ya se investigó esta circunstancia y se llegó a la conclusión de que se debía, por una parte, a la “sobreprotección de las familias” y, por otra, al rol tradicional, que ve más normalizado que la mujer se quede en casa, protegida, y que asuma las labores de cuidado del hogar”. Además, Cano ha insistido en que hay que incorporar la perspectiva de género en los servicios públicos y realizar un análisis de la derivación que se realiza desde los servicios públicos de hombres y mujeres. Asimismo, ha indicado la necesidad de crear unidades de psiquiatría perinatal para apoyar a las mujeres en el embarazo y posparto, así como servicios de apoyo para las mujeres madres.

Por otro lado, Cano ha exhortado a todos los agentes implicados en la atención a las personas con problemas de salud mental a desarrollar servicios “más proactivos” de cara a las personas sin diagnóstico, que no tienen cabida en el ámbito sociosanitario. En ese sentido, considera necesario apostar por la “psiquiatría de calle”, un programa que está orientado a atender a personas sin techo y que podría implantarse en todos los territorios vascos, así como los tratamientos asertivos comunitarios.

La gerente de Fedeafes ha señalado también la urgencia de mejorar la respuesta al colectivo de personas con trastorno de la personalidad y adicción a las drogas. “Los recursos están enfocados a la atención a las personas con trastornos crónicos, pero cada vez hay una mayor prevalencia de este tipo de casos, y deberíamos contar con más servicios con profesionales especializados en esta problemática”.

Fedeafes apuesta también por reforzar los apoyos para la inserción laboral del colectivo. “Es importante favorecer el paso desde los centros ocupacionales al empleo protegido o normalizado, así como facilitar el regreso de las personas que participan en este proceso al ámbito ocupacional en caso de que no hayan podido adaptarse al nuevo entorno laboral”. Mejorar los servicios de respiro para familiares y reforzar los programas de ocio y tiempo libre para la mejora de la calidad de vida de las personas con problemas de salud mental son otras de las acciones propuestas.

Por su parte, Arantza Remiro, investigadora Fundación Ede, ha explicado la metodología que ha seguido el estudio, que ha contado con la colaboración de las asociaciones Agifes, Asafes y Asasam, además de con el apoyo de los departamentos de Empleo y Políticas Sociales. Para el desarrollo de la investigación se ha contado con 34 profesionales de los ámbitos de salud y servicios sociales de los tres territorios. Remiro ha puesto sobre la mesa la “invisibilización social” a la que se enfrenta el colectivo, que “se refleja también en los informes y memorias en los que se ha basado el estudio”.

Buru nahasmendua duten emakumeek bi edo lau aldiz arrisku gehiago dute bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko, gainerako emakumeekin alderatuz. Hala adierazten du Fedeafesek iaz aurkeztutako ikerlanak. Azterlan horren arabera, gainera, gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan du indarkeria psikologikoa, fisikoa edo sexuala helduaroan. Gainera, azterlanak egiaztatu duenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen %42k ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen. Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %26k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkagarria da kasuen erdian psikiatrak ez dituela hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Testuinguru horretan, indarkeriari modu integralean heltzea eskatzen du Fedeafesek, profesionalen prestakuntza kontuan hartuz, baita biolentzia-kasuen aurrean esku hartzeko eta deribazioak egiteko protokoloak landuz ere. Era berean, emakumeen babeserako baliabideetan kolektibo honetako andreei harrera bermatzea eskatu die euskal federazioak erakunde publikoei.

Errealitate horri aurre egiteko burutako ekintzen artean, Fedeafesek bultzatutako Emakumea eta buru osasuna kanpaina dago. Ekimen honen barne dago sentsibilizaziora eta kolektiboaren ahalduntzera bideratutako webgunea, baita Facebookeko orria ere. Horrez gain, Espainiako Buru Osasunaren konfederazioak sustatutako #NosotrasSíContamos kanpainarekin bat egin du euskal federazioak, kolektiboaren eskubideak aldarrikatzeko. Zehazki, Fedeafeseko berdintasun arloko bi emakume agertzen dira kanpainako bideoan. Batetik, Mª Isabel García Peñak azpimarratu du “emakumeon beharretara egokitutako arreta jasotzeko beharra” dagoela eta Fedeafeseko presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiak nabarmendu du ezinbestekoa dela “gizartea eta profesionalak sentsibilizatzeko eta prebentzioa lantzeko kanpainak egitea, baita kolektiboko emakumeak ahalduntzeko kontzientziazio ekintzak burutzea ere. Era berean, “lantalde profesionalentzako laguntza gehiago eskatu du, indarkeria hautemateko gaitasunak landu ditzaten”.

Emakumeenganako indarkeriari buruzko azterlana

Fedeafesek landutako eta Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlanak azaleratu du indarkeria jasatearen eta buru gaixotasun larria izatearen artean harreman nabarmena dagoela. Horrez gain, ezagutarazi dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buruko osasun arazo larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeria-mota jasatea. 

Zentzu horretan, Fedeafesek gogorarazi du 2017an Eusko Legebiltzarrak buru osasunaren aldeko adierazpen instituzionala onartu zuela, talde parlamentario guztien babesarekin. Euskal Ganberak kezka berezia adierazi zuen “genero-indarkeria pairatzen duten eta buruko gaixotasunak dituzten emakumeengatik”. Horregatik, onartutako deklarazioan administrazioei eskatu zien “zain dezatela kolektibo hori” eta “bere beharrei erantzun egokia eman diezaiotela”.

Kolektiboa hobeto artatzeko proposamenak

Ikerketaren ondorio gisa, genero-ikuspegitik lan egitea proposatu du Fedeafesek. Gainera, emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzuak eta harrera-etxeak buruko osasun arazoak dituzten emakumeen beharretara egokitzea eskatu du. Era berean, zerbitzu publikoen arteko koordinazio egokia bermatzearen alde apustu egin du Fedeafesek.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, Fedeafes emakumeak, gizonezkoak eta profesionalak trebatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeria kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Profesionalak sentsibilizatzeko gida

Buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida landu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio.

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioa (Fedeafes) saritu du ONCE Euskadik, maiatzaren 23an Donostian burututako ekitaldian. Buruko osasun arazoa duten emakumeen alde egindako lana aintzat hartu du epaimahaiak, baita kolektibo horren ahalduntzea bultzatzeko ekintzak eta eurek pairatzen duten indarkeria aztertzeko landutako ikerlana ere. Horrez gain, emakume-talde honek sufritzen duen indarkeriari buruzko azterlanak komunikabideetan lortutako oihartzuna ere azpimarratu dute, eta Fedeafesek errealitate hori Euskadin nahiz Espainian ikusarazteko erakutsitako ahalmena zein emakume hauen eskubideak aldarrikatzeko esfortzua ere nabarmendu dute. Buru nahasmendua duten pertsonen eta horien senideen defentsan emandako 30 urteak ere txalotu dituzte.

Sari-banaketan golardoa jaso dute, halaber, El Diario Vasco egunkariak, Gorabideko boluntario eta erabiltzaile Conchi Basabek, banku etikoko Fiare proiektuak eta Zumarragako ospitaleak. Urtero banatzen diren sari horien helburua da lan solidarioa egiten duten pertsona, elkarte, erakunde eta komunikabideak aintzat hartzea. Herritarren gizarteratzea, normalizazioa eta autonomia pertsonala, irisgarritasun unibertsala zein bizitza independentea bultzatzen duten horien jarduna goraipatu nahi du ONCEk, bere kulturarekin, gizarte-ekonomiaren filosofiarekin eta Hirugarren Sektorearen helburuekin bat eginez.

Ekitaldian parte hartu dute, Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeriarekin batera, ONCE fundazioko presidenteorde exekutibo Alberto Duranek; Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek; Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Jon Darpónek; Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Politiketako diputatu Maite Peñak; Donostiako Udaleko Gizarte Gaietako zinegotzi ordezkari Aitziber San Romanek eta Gobernu zentraleko Euskadiko ordezkari Javier De Andrések.

Fedeafeseko presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiak golardoa eskertu du eta “federazioaren atzean dauden pertsona horiek guztiak” gogora ekarri ditu: buruko osasun arazoak dituzten pertsonak, senideak, elkarteak eta profesionalak. Emakumeaetaburuosasuna.org webgunearen eta Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental. Emakumea eta Buru Osasuna’ orriaren bitartez Fedeafesetik bultzatzen ari diren sentsibilizazio-lana ere azpimarratu du Arbaizagoitiak. gainera, Fedeafes babesten duten erakundeen laguntza eskertu du: Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailarena eta Emakunderena, hain zuzen.

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko Federazioak adierazi du emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar dela euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, adierazi bezala, beharrezkoa da genero-ikuspegia barneratzea buruko osasun arazoak dituzten emakumeekiko esku-hartzean. Erakunde horretako presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiaren hitzetan, “emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar da euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste”.

Zentzu horretan, kolektibo honek gizartean jasaten duen “diskriminazio bikoitza” salatu du euskal federazioaren arduradunak: euren diagnostikoagatik eta emakume izateagatik pairatzen duten desberdintasun egoera, hain zuzen. Hori dela eta, Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatuz, errealitate horretaz ohartarazi nahi ditu administrazioak, baita emakume hauek indarkeriaren biktima izateko duten arriskuaz ere; eta egoera horiek ekiditeko behar adina neurri hartzeko eskatu du, azken urteotan aurkeztutako ikerketa-lanetan aditzera eman duen moduan.

Avifes, Agifes, Asafes eta Asasam elkarteak batzen dituen federazioak hainbat azterlan gauzatu ditu azken urteotan, gai anitzen inguruan: berdintasuna, emakumeen aurkako biolentzia, bizi-kalitatea eta enplegua. Andrazkoek bizi duten desparekotasun egoera aztertu nahi izan du Fedeafesek, eta baita emakume hauen aurkako indarkeria ere. Ikerketa horietan lortutako datuen arabera, Fedeafesetik jakinarazi dute kolektiboari zuzendutako zerbitzuak eta enplegu-baliabideak baliatzeko garaian, baita enplegu normalizatuan ere, alde nabarmena dagoela andrazkoen eta gizonezkoen artean: gizonezkoen kopurua bikoitza da, hain zuzen; eta gizarteratze eta laneratze baliabideetara bideratzen diren pertsonen artean ere antzeko mailan dago portzentaje hori.

Era berean, euskal federaziotik aldarrikatu dute emakumeen eta gizonen parekidetasuna jorratzen duten erakundeek beren politika guztietan kontuan izan ditzatela kolektibo honen behar espezifikoak eta horietara egokitu ditzatela euren baliabide eta zerbitzuak.

Emakumeak ahalduntzeko ekintzak

Kolektibo honek pairatzen duen kalteberatasun egoeraz kontzientziatzeko, emakume hauei informatzeko eta euren jabekuntza bultzatzeko hainbat sentsibilizazio ekintza burutzen ari da Fedeades Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna’ orrialdean. Horrez gain, www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunea ere abian jarri du kontzientziazio eta informazio lanari indar gehiago emateko.

Bestalde, bai Fedeafes eta bai bere barne dauden elkarteak buru-belarri ari dira lanean emakumeak ahalduntzeko taldeko ekintzen eta andrezkoen nahiz profesionalen prestakuntzaren bitartez. Gainera, gizonezkoentzako ikastaroak ere antolatzen ditu maskulinitate berrien inguruan, eta buru nahasmendua duten emakumeen gizarteratzea sustatzeko ekintzak ere lantzen ditu.

Horrez gain, Zaballa espetxearekin kolaboratzen du Fedeafesek, kartzelaratuta dauden emakumeak ahalduntzeko, kolektibo bereziki zaurgarria baita indarkeria nahiz desparekotasun egoeren aurrean. Zentzu horretan, zenbait sentsibilizazio ekintza burutuko dituzte bihar emakume horiekin, eta berdintasunari buruzko eztabaida egingo dute ondoren.

Buruko osasun arazoak dituzten emakumeen desberdinkeria-egoeraren gaineko informazio gehiago dago www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunean, baita indarkeria-egoerekiko kalteberatasun mailari buruzko datuak ere.

Doako sarrera izango duen emanaldiaren antolatzaile dira Salud Mental España konfederazioa eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioa (Fedeafes), Janssenen laguntzarekin.

Aurreko urteetako saioen arrakasta ikusita –2014tik egin diren emankizunetan, 1.800 pertsona baino gehiagok ikusi dute antzezlana-, ‘Todos Contamos. Todos Actuamos’ ikuskizunak bira berria hasi du, eta Donostiaz gain, urrian eta azaroan Águilas (Murtzia), Ceuta, Talavera de la Reina (Gaztela-Mantxa), Leon, Segovia eta Logroño hirietan ere aurkeztuko da. Gizartea sentsibilizatzeko ekimen hau 13 autonomia erkidegotik pasa da duela hiru urte martxan jarri zenetik.

Sarrerak doakoak dira eta ondoko estekan eskura daitezke: ANTZERKI SOZIALERAKO SARRERAK

‘La Rueda’ konpainia

‘La Rueda’ ohiko antzerkitik aldentzen da ikusleekin eta publikoarekin harreman mota berriak eraikitzeko. Helburu horrekin, kalitatezko ikuskizun artistikoak sortzen ditu, eta publikoak protagonistaren papera betetzen du antzezlanetan.

Informazio gehiago webgune honetan: www.laruedateatrosocial.com

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak. 

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta. 

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak. 

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten. 

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”. 

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko. 

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio. 

• Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako biolentziaren biktima izateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute gaixotasun mental larria duten emakumeek, gainerako emakumeekin alderatuta
• Azterlanaren egile Alicia García Santosek uste du datu hauek “icebergaren punta” direla, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu-tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko

·       Eusko Jaurlaritzaren Enplegu eta Gizarte Politiken sailak eta Emakundek bultzatuko ikerlanak mahai gainean jarri du gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan duela indarkeria

·       Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak azpimarratu duenez, garrantzitsua da emakume hauen kontakizunari jaramon egitea, arreta-zerbitzuetako profesionalek ez baitiote behar bezalako arreta ematen kasu askotan

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak.

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta.

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak.

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten.

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”.

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio. 

2015 eta 2016 urteetan landutako azterlan honek buru gaixotasun larria duten emakumeen errealitatea jartzen du agerian. Izan ere, emakume horiek bikotekidearengandik edo bikotekide ohiarengandik biolentzia jasateko aukera bikoitza edo laukoitza dute, baita familiartean indarkeria jasateko eta sexu bortizkeria pairatzeko aukera handiagoa ere. Ikerketaren dokumentuan biolentzia sufritzeko faktore eragileak eta indarkeria saihesteko proposamenak jasotzen dira. 

GIDA – Buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari buruzko ikerketa

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, Fedeafesek, ‘Circo de los Horrores’ konpainiaren ‘Manicomio’ antzezlanak transmititzen duen buru gaixotasunaren irudi desitxuratuarekiko haserrea adierazi nahi du. Hainbat lurraldetan eskaintzen ari diren ikuskizuna Bilbon ere izan da ekainaren 1 eta 4 artean.

XVIII. mendeko eroetxe ilun eta ahaztu batean girotutako emankizuneko protagonista diren akrobata, trapezista, bakarrizketagile eta malabaristek paziente eta osasun-langile rolak hartzen dituzte. Horrela, buru gaixotasunaren eta kolektiboko pertsonen irudi desitxuratua eskaintzen dute, aurreiritzi eta uste okerretan oinarritutako pazienteak erakutsiz, lotuta dauden pertsona arriskutsu edo irainak jasaten dituzten pertsonaia gisa irudikatuz. Edozein lan artistikoren sormen askatasunetik haratago, buru gaixotasunaren ikuspegi hori transmititzearen ardura azpimarratu nahi du Fedeafesek: kolektiboaren diskriminazioa indartzen du eta, ondorioz, pertsona hauen eskubideak urratzen ditu.

Gainera, ikuskizunean zehar pertsona hauek zoro moduan agertzen dira, ekintza bihozgabeak gauzatzeko eta ikara sortzeko gai. Hori dela eta, antzezlan horrek buru gaixotasuna duten pertsonen duintasuna, irudia eta ohorea erasotzen ditu.

Buru nahasmenduari ezegonkortasuna eta arriskugarritasuna egoztea, okerra izateaz gain, are larriagoa da buru osasuna modu hain arduragabean irudikatzeagatik espazio publikoan. Gure ustetan, espazio kultural eta artistikoek eragin handia dute iritzi publikoan eta imajinario sozialean. Kasu honetan, gainera, obraren publikoa gehienbat gazteak dira, eta ikusle ugari adin txikikoak dira.  

Fedeafesen aburuz, ikuspegi horrek morboa eta estigmak elikatzen ditu, besteen sufrimenduaren kontura diru-etekinak lortzeko helburuarekin. Hortaz, emanaldiak bertan behera uzteko eskatzen dugu, diskriminazioa sustatu, estigma areagotu eta buru gaixotasuna duten pertsonen eskubideak urratzen dituelako.

Ikuskizun honekiko kezka ez da gauza berria, urteak baitaramatzate berau eskaintzen nahiz eta aldaketa batzuk egin dituzten salaketen ondorioz. Arduradunek antzezlanean erabiltzen ziren adjektibo batzuk aldatzea onartu zuten 2012an, eta jakinarazpen bat barneratu zuten ikuskizunaren hasieran fikzioa zela eta buru gaixotasuna estigmatizatzeko helbururik ez zuela azpimarratzeko.

Urte hartan, buru osasunaren arloko elkarteok keinu positibo moduan ikusi genuen antzezlanaren arduradunek egindakoa. Buru gaixotasuna duten pertsonen egoeraz eta bizi duten diskriminazioaz informatu zitzaien, jasan behar dituzten aurreiritzi eta estereotipoez; eta aholkularitza jaso zuten. Horrela, elkarteok ulertu genuen ikuskizun hori ezjakintasunetik sortua izan zela. Baina, zoritxarrez, berriro jarri duten abian eta edukiak onartezina izaten jarraitzen du, gure ustez.

2017an, aurretik jaso duten informazio guztiarekin, ikuskizun berbera eskaintzen ari dira. Horregatik, iritzi dugu intentzio osoz ari direla buruko osasun arazoa duten pertsonen irudia erabiltzen, kolektiboarengan duen eraginari jaramonik egin gabe eta diskriminazioa eta eskubide-urratzea dakarten estereotipoak bultzatzen. Gure ustez badaude antzezlan artistiko, komertzial eta erakargarria lantzeko beste modu batzuk, desgaitasuna duten pertsonei eraso egin gabe.

Azken urteotan entitate ugarik salatu dutenaren arabera, patologia psikiatrikoa eta pertsonak artatzeko baliabide sanitarioak irudikatzeko moduak eragin negatiboa izan dezake gizarteak buru gaixotasunaren inguruan duen ikuspegian. Eta are gehiago, antzezlanak erakusten dituen aurreiritzi eta ezjakintasunak buru nahasmendua duten pertsonen bizipenean eragina izan dezake.

Hori guztia dela eta, Fedeafesek administrazio publikoei esku har dezaten eskatzen die, horrelako ikuskizunek NBEren Konbentzioan jasotako desgaitasunaren inguruko araudia errespeta dezaten. 2008tik indarrean dagoen legeak neurri eraginkor eta lasterrak hartzera bultzatzen ditu Estatuak, desgaitasuna duten pertsonekiko estereotipoak, aurreiritziak eta jardunbide kaltegarriak galarazteko. Era berean, Ikuskizun Publikoen eta Aisialdi Jardueren lege autonomikoak, abenduaren 23ko 10/2015 arauak, seigarren artikuluan, honako ikuskizunak debekatzen ditu: biolentzia, arrazakeria, xenofobia, sexismoa edo bestelako diskriminazio moduak sustatzen dituztenak, edo giza duintasuna erasotzen dutenak. Kasu honetan uste dugu antzezlanak diskriminazioa bultzatzen duela eta buru gaixotasuna duten pertsonen duintasunari kalte egiten diola, erasokorrak diren edo irainak jasaten dituzten pertsona moduan aurkezten baititu.

Bestalde, buru gaixotasunaren inguruko estigmaren ondorioak aurkeztu zituen Fedeafesek 2014an, ‘Estigma soziala EAEn buru gaixotasuna duten pertsonen artean‘ ikerlanarekin. Dokumentu horrek eskatzen zuen eragile guztiak elkartuko dituen mahaia sortzea, buru gaixotasuna duten pertsonen eskubideen diskriminazioa jorratzeko eta horrelako ikuskizunak ekiditeko.

Obra honen aurka azaldu diren elkarte ugariekin bat egin nahi du Fedeafesek: Salud Mental España konfederazioa (300 elkarte baino gehiago barneratzen dituena), Salud Mental Andalucía, Unión Madrileña de Salud Mental, Buru Osasunaren Aragoiko Federazioa, Kataluniako estigmaren aurkako Obertament plataforma, Ascasam, Fundación Mananatial, Andaluziako En Primera Persona Federazioa, baita osasun profesionalen elkarte ugari ere; Aragoi eta Errioxako Psikiatria Elkartearen baitan dagoen buru gaixotasuna duten pertsonen tratu duinaren aldeko behatokia eta osasun mentaleko erizaintza foroa, besteak beste. Horiek guztiek ikuskizuna arbuiatu dute, buru gaixotasuna duten pertsonak eta arlo honetan lan egiten duten profesionalak estigmatizatzen dituela uste dutelako. Halaber, desgaitasunaren alorreko entitateek ere adierazpenak egin dituzte: CERMI Aragón, CERMI Madrid, CERMI Cantabria eta CERMI Andalucía. Antzezlanaren inguruko posizionamendua, beraz, ahobatezkoa izan da lurralde guztietan.

Adierazpen honek EDEKAren, desgaitasuna duten pertsonen ordezkarien euskal koordinakundearen, babesa du.

Buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari buruzko azterlanaren aurkezpen ekitaldia egingo dugu ekainaren 14an. Ikerlana Fedeafes elkartetik landu dugu 2015 eta 2016 urteetan, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailaren zein Emakunderen laguntzarekin.

Beharrezkoa da etorriko zaren konfirmatzea: inscripcion@fedeafes.org / 944 069 430

Gurekin izango dira:

• Beatriz Artolazabal, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailburua. 
• Miren Izaskun Landaida, Emakundeko zuzendaria. 

Kolektibo honen kalteberatasun egoeraz kontzientziatzeko lanean dihardu Fedeafes, baita buru gaixotasuna duten emakumeei informatzeko eta euren ahalduntzea sustatzeko ere

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko Federazioak, adierazi bezala, beharrezkoa da genero-ikuspegia barneratzea buruko osasun arazoak dituzten emakumeekiko esku-hartzean. Mª Ángeles Arbaizagoitia presidentearen hitzetan, “emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar da euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste”.

Zentzu horretan, emakume hauek gizartean jasaten duten “diskriminazio bikoitza” salatu du euskal federazioaren arduradunak; euren diagnostikoagatik eta emakume izateagatik pairatzen duten desberdintasun egoera, hain zuzen. Hori dela eta, Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatuz, errealitate horretaz ohartarazi nahi ditu administrazioak, baita emakume hauek indarkeriaren biktima izateko duten arriskuaz ere, eta egoera horiek ekiditeko behar adina neurri hartzeko eskatu du.

Azken urteotan, Avifes, Agifes, Asafes eta Asasam elkarteak batzen dituen federazioak hainbat azterlan gauzatu ditu gai anitzen inguruan: berdintasuna, emakumeen aurkako biolentzia, bizi-kalitatea eta enplegua. Emakumeek bizi duten desberdintasun egoera aztertu nahi izan du Fedeafesek, eta baita emakume hauen aurkako indarkeria ere. Ikerketa horietan lortutako datuen arabera, Fedeafesetik jakinarazi dute kolektiboari zuzendutako zerbitzuak eta enplegu-baliabideak baliatzeko garaian, baita enplegu normalizatuan ere, alde nabarmena dagoela emakumeen eta gizonezkoen artean. Gizonezkoen kopurua bikoitza da, hain zuzen, eta gizarteratze eta laneratze baliabideetara bideratzen diren pertsonen artean ere antzeko mailan dago portzentaje hori.

Emakume zaintzaileak

Bestalde, emakume zaintzaileen egoeraz ere kontzientziatu nahi du Fedeafesek. Erakunde honek berdintasunaren inguruan egindako azterlanaren arabera, familiei zuzendutako zerbitzuetan gehienak emakumezkoak direla nabari da. Gainera, ikerlanak azpimarratzen duenez, buruko osasun arazoak dituzten emakumeei ere zaintzaile lanetan aritzea tokatu ohi zaie familian.

Fedeafeseko kideek diotenez, buru gaixotasuna duen pertsona bat etengabe zaintzeak osasun arazoak eragiten dizkie zaintzaileei laguntza nahikorik ez badute. Horregatik, atsedenaldiak edo zainketa-lanerako laguntzak eskaintzera zuzendutako baliabideak “nahikoak ez direla” baieztatu du federazioak.

Berdintasuna lortzeko gomendioak

Fedeafesek landutako berdintasunaren inguruko azterlanak azpimarratzen du buru gaixotasuna duten emakumeen jabekuntzarako tailerrak, ikastaroak eta taldeak antolatu behar direla, euren parte-hartze soziala eta laneratzea ahalbidetzeko. Senideei bideratutako prestakuntza-ekintzak ere beharrezkoak dira, nahasmendua duen familiartekoa gehiegi babes dezaten ekiditeko.

Gainera, euskal federaziotik aldarrikatzen dute emakume eta gizonen berdintasuna bultzatzen duten erakundeek euren politiketan kontuan izan ditzatela buru gaixotasuna duten emakumeen behar espezifikoak, eta baliabide eta zerbitzuak kasu horietara egokitu ditzatela.

Beste helburuetako bat da “emakume eta gizonezkoen parekidetasuna lantzen duten erakundeak sentsibilizatzea, buru gaixotasuna duten pertsonen zainketarako baliabide publikoak areagotzeko eta gizarte-erantzukizun partekatua indartzeko”.

Zainketarekin loturiko programetan gizonek parte har dezaten bultzatzea ere proposatzen dute. Zehazki, gizon taldeak sortzea eta, maskulinitate berrien ikuspegitik, zainketaren etikari lotutako balioak barnera ditzaten bultzatzea planteatzen dute.

Emakumeak ahalduntzeko ekintzak

Kolektibo honen kalteberatasunaz ohartarazteko, emakumeei informatzeko eta euren ahalduntzea sendotzeko helburuarekin, sentsibilizazio-lana gauzatzen ari da Fedeafes Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna‘ orriaren bidez. Gainera, gai honen inguruko webgunea argitaratuko dute laster kontzientziazio-lan honi zabalpen handiagoa emateko.

Fedeafesek nahiz bere barne dauden elkarteek buru-belarri dihardute emakumeen jabekuntzaren alde lanean, emakume-taldeen bidez, eurentzako eta profesionalentzako heziketa-programen bidez eta baita gizarte-sentsibilizazio ekintzen bidez ere, kolektiboaren gizarteratzea bultzatzeko xedez.

Bestalde, Zaballako espetxearekin elkarlanean ari da kartzelan dauden emakumeen jabekuntza sustatze aldera, desberdintasunarekiko eta indarkeriarekiko kolektibo bereziki kaltebera baita. Zentzu horretan, gaur eta bihar sentsibilizazio-ekintzak burutuko dira pertsona horiekin. Gaur, martxoak 7, Emakumeen Nazioarteko Egunaren jatorriari buruzko dokumentala ikusi eta eztabaida egingo dute zentroko gizonezkoek. Eta bihar, hilak 8, 29 emakumek hartuko dute parte ‘Invisibles’ dokumentalaren inguruko solasaldian. Ekintza hauek guztiek dute Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailaren, Lan eta Justizia sailaren eta Emakunderen babesa.

 Buru gaixotasuna duten emakumeek jasaten duten indarkeriari buruzko ikerketa landu du Fedeafesek. 

Azterlanaren 1. faseko ondorioak kontsultatu

Genero-indarkeriaren arretan zerbitzu publikoek buru gaixotasuna duten emakumeen berezitasunak aintzat hartzeko beharraz ohartarazi du Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak. Horregatik, kasu hauek gainditzeko laguntza psikologiko espezializatua eskatzen du, baita koordinazio handiagoa ere osasun mentaleko sarearen, zerbitzu publikoen eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen artean.
Federazioak 2015ean eta 2016an landu duen ikerketak agerian utzi du bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko arriskua bikoiztu edota hirukoiztu egiten dela biktimak buru gaixotasun larriren bat badu. Ikerlanak nabarmentzen du buru gaixotasun larria duten emakumeen %80 inguruk indarkeri psikologikoa, fisikoa edota sexuala jasan duela bikotekideak eraginda euren bizitzako uneren batean. Gainera, azterlanak egiaztatu duenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen %42k ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen.

Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlan honetan parte hartu dute buru gaixotasuna duten emakume multzo batek eta genero-indarkeriaren eta buru osasunaren arreta-alorreko hainbat profesionalek, baita hiru foru aldundietako, zenbait udaletako, Osakidetzako, Emakundeko eta Eusko Jaurlaritzako indarkeria sailetako arduradunek ere. Azterlanean ondorioztatu dute indarkeriaren eta buru gaixotasun larriaren arteko harreman nabarmena dagoela. Horretaz gain, ezagutarazi dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buru gaixotasun larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeria-mota jasatea.
Ikerlanak ere agerian utzi du, buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari dagokionez, urrakortasuna areagotu dezaketen gizarte eta egitura faktoreak, bereziki, hauexek direla: buru gaixotasunaren estigma bera, bakardadea eta isolamendua sortzen duena, eta pertsona horren istorioaren sinesgarritasun eskasa. Era berean, kolektibo honetan maiz ematen den enplegu eta baliabide ekonomikoen gabeziak ere badu eraginik.

Buru gaixotasuna duten emakumeen urrakortasuna areagotzen duten faktoreen artean, euren burua defendatzeko baliabiderik ez izatea, autonomia falta eta beste pertsonekiko menpekotasuna izatea dago. Egoera zailtzen du ere autoestimu gutxi izateak edota bikotekidea edukitzeko zailtasunak izatea, horrek harreman desegoki gehiago izatera eraman baitezake.

Bestalde, ikerlanean buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeri arriskua murrizten duten faktoreak ere aipatzen dira; besteak beste, lagun zaitzakeen sare soziala izatea, enplegua edukitzea eta pobrezia egoeran ez egotea.
Ikerketaren ondorio gisa, Fedeafesek proposatzen du indarkeria jasan duten edo egun jasaten ari diren eta buru gaixotasun larria duten emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzu espezializatua sortzea. Era berean, zerbitzu publikoen arteko koordinazio egokia bermatzearen alde apustu egin du Fedeafesek, eta indarkeria prebenitzeko eta emakumeen ahalduntzea lortzeko taldeko esku-hartzea egitea aholkatu du, baita gizonekin lan egitea ere, maskulinotasun berrien ikuspuntutik.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, Fedeafes emakumeak eta profesionalak trebatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeri kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Zentzu horretan, indarkeria hautemateko prestakuntza-tailerrak gauzatu dira, eta aurten maitasun erromantikoa desmuntatzeko saioak egin dira Euskadin zehar. Horrela, parte-hartzaileek ikasi ahal izan dute zer nolako loturak dauden maitasuna ulertzeko mito horien eta emakumeen aurkako indarkeriaren artean. Halaber, emakumeak ahalduntzeko eta gai honen inguruan sentsibilizatzeko Facebookeko orria jarri du martxan Fedeafesek duela hilabete gutxi, y laster xede bera duen webgunea argitaratuko du.

Informazio gehiago lortzeko, ikerketa honen lehenengo fasearen laburpena kontsulta daiteke.

Buruko osasun arazoa duten dozenaka emakumek parte hartuko dute maitasun erromantikoaren mitoari buruzko hainbat tailerretan. Maitasuna ulertzeko modu horrek buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkerian zer nolako eragina duen aztertuko dute, gainera.

Fedeafesek antolatutako saioen helburua sentsibilizatzea da, parte-hartzaileek jakin dezaten lotura dagoela maitasun erromantikoaren mitoaren eta parekidetasun eza duten bikoteen artean; eta ondorioz, indarkeria-egoerak sor daitezkeela kontura daitezen. Horrez gain, harreman parekideak eta tratu onekoak eraikitzeko estrategiak diseinatuko dituzte, norberaren eta kolektiboaren ahalduntzea sustatuz.

Lehenengo topaketa urriaren 20an izan zen, Laudion, y hurrengo saioak honako egun eta lekuetan izango dira: urriaren 27an Zaballako espetxean (zentroan dauden emakumeentzat) eta arazoaren 2an Gasteizen.

Prestakuntza honen egitaraua honakoa da:

1. Maitasuna nola ulertzen dugu?
2. Maitasun erromantikoaren mitoak:
1. Laranja erdiaren mitoa
2. Jeloskortasunaren mitoa
3. Maitasuna eta maitemintzea baliokide direnaren mitoa 
4. Maitasuna ahalguztiduna delako mitoa
5. Maitasuna eta indarkeria bateragarriak direnaren mitoa
3. Printze urdina ez da existitzen: buruko gaixotasuna duten emakumeak harremanen arloan ahalduntzeko lanean.
4. Buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeria ekiditeko estrategia moduan, harreman parekideak eraikitzea.

• Buru Osasunaren Nazioarteko Egunarekin bat eginik, Fedeafesek kolektibo honetako senideen lana eskertu du, eta administrazioei eskatu die buru gaixotasuna duten pertsonen gizarteratzean gehiago inplika daitezela

• Arartekoa eta Eusko Jaurlaritzako zein Arabako Diputazioko hainbat ordezkari Fedeafesen ondoan egon dira gaur buru osasunarekin duten konpromisoa azaltzeko

• Prentsaurrekoaren ondoren, Euskadiko buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen federazioaren barne dagoen Asafesek pintura erakusketa inauguratu du, Arabako elkarte honen 40. urteurrena ospatzeko

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, adierazi du gaur buruko osasun arazoak pertsona guztien erantzukizuna direla, eta nahasmendu psikikoa duten pertsonak “gizartean era duinean bizitzeko eta garatzeko” baliabide gehiago ematea eskatu die instituzioei. Buru Osasunaren Nazioarteko Egunarekin bat eginik Gasteizen gauzatu den ekitaldian, erakundeetako eta kolektibo sozialetako hainbat ordezkari bildu dira 9.000 pertsona eta 3.000 familia barne hartzen dituen Fedeafesekin batera.

Fedeafeseko presidente Mari Ángeles Arbaizagoitiaren hitzetan, “buru osasunaz eta buruko nahasmenduez naturaltasunez hitz egiteko garaia da”, horien ikuspegi soziala normalizatu ahal izateko. Halaber, aipatu du azken hamarkadetan familiek bereganatu dutela gaixotasun mentala duten pertsonen zaintza, “administrazio publikoek estaltzen ez zituzten beharrei erantzuna emanez”. Ildo horretatik, kolektibo honen jabekuntza lortzeko bide egokiena laneratzea dela esan du, eta pertsona hauek lana topatzeko zailtasun gehien dutenak direla erantsi du. Zehazki, nahasmendu mentala duten pertsonen %5k du lanpostu iraunkorra.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuorde Guillermo Viñegrak Asafes zoriondu du bere 40. urteurrenagatik, eta gogorarazi du Euskadin nahiz espainiar Estatuan sortutako lehen elkartea dela kolektibo honen inguruan. Asafes fundatu zuten familien ausardia azpimarratu du Viñegrak, garai hartan ospitale psikiatrikoak eta benefizentzia baitziren babes bakarrak. Eta egiteko asko falta den arren, azken hamarkadetan aurrera egin dela nabarmen esan du: “Egun, buru osasuna arlo sanitarioaren eta soziosanitarioaren ardatz nagusietakoa da”.

Horrez gain, Manuel Lezertua arartekoak adierazi du buruko osasun arazoa duten pertsonek arreta berezia merezi dutela, kolektiboaren zaurgarritasuna dela eta. Pertsona hauek euren eskubideak ezagutzearen garrantziaz aritu da, eta erakundeek kolektiboa ahalduntzeko esfortzua egitea aldarrikatu du, kolektiboak gizartean modu “erreal eta eraginkorrean” parte har dezan lortzeko.

Marian Olabarrieta Arabako Foru Aldundiko Gizarte Zerbitzuetako zuzendariak ere Fedeafeseko presidentearekin bat egin du kolektibo honen laneratzea bultzatzearen garrantzia azpimarratuz. Olabarrietak iragarri du lan-munduratzea erronka eta lehentasuna dela Diputazioarentzat, “ezin baita gizarteratze osoaz hitz egin lana kontuan hartzen ez bada”.

Gizarte Politiketako sailburuorde Lide Amilibiak nabarmendu du gizarteak babestu eta lagundu egin behar dituela kolektibo zaurgarrienak. Zentzu horretan, elkarteen ezinbesteko lanari erreparatu dio, eta gizarteratzearen bidea “elkarrekin jorratzeko” deia egin du.

Bestalde, Fedeafeseko ‘En Primera Persona’ batzordeko ordezkariek Buru Osasunaren Nazioarteko Eguneko adierazpena irakurri dute. Kolektiboak aurrez aurre dituen oztopo ikusezinez mintzatu dira: euren bizitzaren gaineko erabakiak hartzeko zailtasunak, lan-diskriminazioa edota ulertuak ez izatea, besteak beste.

Asafesen erakusketa

Buru Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira, Asafes elkarteak bere 40. urteurrenaren ospakizunei hasiera eman die. Arabako entitate horretako presidente Lucía Peñak inauguratu du elkarteko kideek gauzatutako artelanen erakusketa. “Duela lau hamarkada, atsekabea gaindituz, gizarteari kolektiboaren beharrak jakinarazteko oihuka hasi ziren emakume eta amen lana” eskertu nahi izan du Peñak.

Era berean, Fedeafes osatzen duten lau elkarteek (Agifes, Asasam, Asafes eta Avifes) egunotan informazio eta sentsibilizazio ekintza ugari burutzen ari dira, buruko nahasmendua duten pertsonen gizarteratzea sustatze aldera.

Ispilu sinbolikoa

Jardunaldi honetan, ekintza sinboliko berezia izan da, “Zu bezalakoa naiz oraindik ez badakizu ere” leloaren harira. Ispilu baten itxurak egiten zituen marko baten alde bietan jarri dira bi boluntario, “isla” horren argazkiak ateratzeko. Ekimen horren bidez, pertsona batentzat garrantzitsua dena beste batentzat ere badela jakinarazi nahi izan da, desberdintasunak desberdintasun. Argazki horiek sare sozialen bidez zabalduko dira egitasmoaren hedapena biderkatzeko.

Buru Osasunaren Nazioarte Egunaren txostena kontsultatu

Urriaren 10ean ospatzen da urtero Buru Osasunaren Nazioarteko Eguna, Osasun Mentalaren Munduko Federazioak arazo psikikoak dituzten pertsonen beharrak ikusarazteko sortu duen jardunaldia. Egun hori dela eta, Fedeafesek ekitaldi instituzionala egingo du, hilaren 10ean bertan, Gasteizko El Pilar zentro zibikoan 12:00ean. Erakunde publikoetako ordezkariak izango dira bertan, baita Fedeafesen barne dauden entitateetako hainbat lagun ere.

Kolektiboaren egungo egoeraz gogoeta egin eta aldarrikapenak plazaratzeko aukera aprobetxatuko du Fedeafesek. Gainera, ordezkari instituzionalek hitz egin ondoren, buruko osasun arazoak dituzten hainbat pertsonek Estatuko elkarte-mugimenduak landutako adierazpena irakurriko dute. ‘Zu bezalakoa naiz oraindik ez badakizu ere’ lelopean, buruko gaitzek guztioi eragiten digutela jakinarazi nahi du Fedeafesek, baita pertsona guztiok desberdintasun baino antzekotasun gehiago ditugula ere. Esate baterako, guztiok burutu nahi dugu geure bizi-proiektua, eta gizarteari ekarpena egin ere bai.

Hizketaldiaren ondoren, Asafesen, buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen Arabako elkartearen, 40 urteko historia gogora ekartzen duen erakusketa inauguratuko dute zentro berean.

Jarduerak hilabete osoan zehar

Urriaren 10eko jardunaldiaren harira, Fedeafesen kide diren elkarteek ekintza ugari antolatu dituzte hilabete osorako. Besteak beste, 22an, Gasteizen elkartuko dira euskal entitate hauetako kideak, elkarrekin eguna ospatu, bapo bazkaldu eta dantzatzeko.

Fedeafes federazioaren barne, buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen euskal elkarteak daude: Agifes Gipuzkoan, Asafes eta Asasam Araban, eta Avifes Bizkaian.

Urriko egitaraua kontsultatu

Azaroaren 3oean Emakunde – Emakumearen Euskal Erakundeko arduradunekin, eta bere idazkaria den Ana Alberdirekin, elkartu zen Fedeafes. Topaketa horretan, Arabako Zaballa espetxeko bederatzi presok ere parte hartu zuten, horietatik batzuk buru gaixotasuna zutenak. Bestalde, psikologoak eta espetxeko teknikoak ere han izan ziren. Euskal federaziotik María Ángeles Arbaizagoitia presidentea, Mari Jose Cano gerentea, Berdintasun saileko María Isabel García eta Haizea de Dios psikologoa egon dira.

Fedeafes bat dator Emakunderen bidez emakume presoek egin dituzten aldarrikapenekin; eta bereziki genero-indarkeria jasan duten emakumeei zuzenduriko baliabide egokituak izatearekin. Esaterako, Fedeafesek zentroko psikologoek egindako salaketa babestu du, presoek espetxe-baimenez gozatu ahal izateko egiturak edukitzea. Kontuan izan behar da, askok nahiz eta hirugarren gradua lortu ez dutela etxerik, beraz kartzelan bertan geratu behar dute.

Irune Lauzirikak, Emakundeko teknikoak, indarkeria egoerak identifikatzeko eta haiei aurre egiteko jarraibideak eman zizkien. Era berean, bileran parte hartu zuten Zaballako kartzelako teknikoek ere, buru gaixotasuna duten emakumeak artatzeko beharrak azpimarratu dituzte, eta egoera ahulean dagoen kolektibo hori artatzeko baliabide gutxi dagola nabarmendu dute.

Lan jardunaldia aurreko asteko “Buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeria” ikerketa ondorioen aurkezpena eta gero egin da. Azterlana Fedeafesek egin du Emakunderen eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailaren babesa izan du. Ondorio nagusien artean, aipatu dute bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko arriskua bikoiztu edota hirukoiztu egiten dela biktimak buru gaixotasun larriren bat badu. Gainera, buru gaixotasun larria duten emakumeen %80 inguruk indarkeria psikologikoa, fisikoa edota sexuala jasan dute bikotekideak eraginda euren bizitzako uneren batean.

Ikerketak ageria utzi dituen datuen aurrean, Fedeafesek proposatzen du indarkeria jasan duten edo egun jasaten ari diren eta buru gaixotasun larria duten emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzu espezializatua sortzea. Era berean, buru osasuneko sarearen, zerbitzu publikoen eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen artean koordinazio handiagoa eskatzen du.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, emakumeak eta profesionalak formatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeria kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Fedeafes, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, genero-indarkeriaren arretan zerbitzu publikoek buru gaixotasuna duten emakumeen berezitasunak aintzat hartzeko beharraz ohartarazi du. Horregatik, kasu hauek gainditzeko laguntza psikologiko espezializatua eskatzen du, baita koordinazio handiagoa ere osasun mentaleko sarearen, zerbitzu publikoen eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen artean. 

Federazioak 2015ean abian jarritako ikerketak agerian utzi du bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko arriskua bikoiztu edota hirukoiztu egiten dela biktimak buru gaixotasun larriren bat badu. Ikerlanak nabarmentzen du, buru gaixotasuna duten emakumeen kasuan, bikotea izan dutenen %80 inguruk indarkeria psikologikoa, fisikoa edota sexuala jasan duela euren bizitzako uneren batean.

Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlan honetan parte hartu dute genero-indarkeriaren eta buru osasunaren arreta-alorreko buru gaixotasuna duten emakumeek eta profesionalek, eta indarkeriaren eta buru gaixotasun larriaren arteko harreman nabarmena baieztatu dute. Horretaz gain, ondorioztatu dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buru gaixotasun larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeri mota gertatzeko posibilitatea.

Ikerlanak ere agerian utzi du, buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari dagokionez, urrakortasuna areagotu dezaketen gizarte eta egitura faktoreak, bereziki, hauexek direla: buru gaixotasunaren estigma bera, bakardadea eta isolamendua sortzen duena; eta pertsona horren istorioaren sinesgarritasun eskasa. Era berean, kolektibo honetan maiz ematen den enplegu eta baliabide ekonomikoen gabeziak ere badu eraginik.

Buru gaixotasuna duten emakumeen urrakortasuna areagotzen duten faktoreen artean, euren burua defendatzeko baliabiderik ez izatea, autonomia falta eta beste pertsonekiko menpekotasuna izatea dago. Egoera zailtzen du ere autoestimu gutxi izateak edota bikotea edukitzeko zailtasunak izatea, horrek harreman desegoki gehiago izatera eraman baitezake.

Bestalde, ikerlanean buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeri arriskua murrizten dituzten faktoreak ere aipatzen dira; besteak beste, lagun zaitzakeen sare soziala izatea, enplegua edukitzea eta pobrezia egoeran ez egotea.

Ikerketaren ondorio gisa, Fedeafesek proposatzen du indarkeria jasan duten edo egun jasaten ari diren eta buru gaixotasun larria duten emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzu espezializatua sortzea. Era berean, indarkeria prebenitzeko taldeko esku-hartzea egitea eta emakumeen ahalduntzea lortzea aholkatzen du ikerlanak, baita gizonekin lan egitea ere, maskulinotasun berrien ikuspuntutik.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, emakumeak eta profesionalak formatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeri kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

FEDEAFESek nahasmendu psikikoa duten pertsonen bizi-kalitateari buruzko bi azterlan aurkeztu ditu gaur, Eusko Jaurlaritzaren babesarekin. Ikerketak EDE Fundazioak gauzatu ditu, eta Agifes, Asafes eta Asasam elkarteek ere parte hartu dute garapenean. Profesionalen nahiz buru gaixotasuna duten pertsonen ikuspegiak barne hartu dituzte txosten biek.

Azterlanen emaitza nagusiak aurkeztu dituzte gaur Gasteizen, eta gaixotasun mentala duten pertsonen bizi-kalitatea neurtzen duten faktoreak ezagutarazi dituzte, bai pertsonalak bai testuingurukoak. Pertsona hauekiko arreta hobetzeko proposamen moduan, honakoak azpimarratu dituzte: esku-hartze goiztiarra; enplegua sustatzeko baliabideak areagotzea; emakumeei arreta berezia eskaintzea; aisialdi eta denbora libreko programak bultzatzea, buru gaixotasuna duten pertsonen sare sozial informala indartzeko; eta arlo ezberdinetako profesionalen arteko topaguneak sustatzea.

Jardunaldiaren inaugurazioan, Osasun sailburu Jon Darpónek Fedeafesek landutako txostenak txalotu ditu, eta Gobernuaren jarduera bideratzeko erreminta baliagarriak direla nabarmendu du. Ikerlanen emaitzei dagokienez, Darpónek gogorarazi du buru gaixotasuna duten pertsonen bizi-kalitatean eragin garbia duela gainontzekoek eurekiko duten ikuspegia. Hori dela eta, estigmaren eta diskurtso baztertzaileen aurka lanean jarraitzea ezinbestekoa dela esan du. “Buru osasuna guztioi dagokigun gaia da”, gaineratu du.

Bestalde, Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Ángel Toñak aditzera eman du arlo sozio-sanitario eta terapeutikoak bizi-kalitatea areagotzera bideratu behar duela bere jarduna. Gizarte-politiken diseinurako, horrelako jardunaldiak oso erabilgarriak direla onartu du, eta buru gaixotasuna duten pertsonei nahiz senideei gomendatu die “pertsona guztien gaitasunak” garatzearen alde egitea, estigmari eta diskriminazioari aurka egiteko estrategia moduan.

Fedeafesek eta bere elkarteek bizi-kalitatearen ikuspegia barneratu nahi dute buru gaixotasuna duten pertsonak artatzera zuzendutako zerbitzu eta programetan. Azterlanek plazaratutako gomendioen artean aipatu dituzte, besteak beste, senideei eta profesionalei zuzendutako prestakuntza eta sentsibilizazioa indartzea, baita kolektiboari bideratutako programa psikohezitzaile komunitarioak garatzea ere.

Azterlanen laburpena deskargatu

Azaroaren 11an

Jardunaldia 10.00etan hasiko da, eta ikerlanen aurkezpenez gain, Goya sarietara aurkeztuko den ‘Di capacitado’ bideoa proiektatuko dute, eta buru gaixotasuna duten pertsonen batzordea ere aurkeztuko dute. 

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioko (Fedeafes) hainbat kide Iñigo Urkullu lehendakariarekin eta Angel Toña Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburuarekin elkartu ziren urriaren 7an kolektiboaren gizarteratze eta laneratze beharrak azaltzeko eta Eusko Jaurlaritzako sail guztien arteko elkarlana eskatzeko, estigmari aurre egite aldera. Izan ere, aurreiritzi eta etiketa horiek eragina dute pertsonaren bizitzako arlo guztietan: osasuna, harreman sozialak, hezkuntza, enplegua, etxebizitza, aisialdia…). Gobernu autonomikoaren egoitzan egindako topaketa urriaren 10ean den Buru Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira antolatu zuten.

‘Jar zaitez nire tokian. Nirekin bat egin‘ leloarekin, euskal elkarteen mugimenduak, Estatu mailakoaren eskutik, gaitz psikikoekiko enpatia sustatu nahi du; izan ere, kolektibo horrek estigma eta gizarte-bazterketa sufritzen du. “Beharrezkoa da buru gaixotasuna duten pertsonak gizarteratzea, eurei arreta emateko baliabide gehiago eskaintzea, baita estigma soziala gainditzeko zeharkako politikak lantzea ere“, jakinarazi zuen Mª Ángeles Arbaizagoitia Fedeafeseko presidenteak. Gainera, alderdi konkretu batzuen alde apustu egin behar dela azpimarratu zuen: prebentzioa, diagnostiko goiztiarrak, zaintzaren jarraitasuna, buru osasuna jorratzeko formula berrien aldeko inbertsioa, psikoterapiari indar gehiago ematea eta terapia berriak bultzatzea, hain zuzen.

Euskadiko 3.000 familia, 9.000 pertsona eta lau elkarte (Agifes Gipuzkoan, Avifes Bizkaian, eta Asafes eta Asasam Araban) biltzen dituen federazio honen arabera, buru osasunaren aldeko inbertsioak “zaintzaren jarraitasuna bermatu behar du, pertsonen errekuperazioa sustatze aldera. Hortaz, tratamenduak integrala behar du izan, eta neurri terapeutiko guztiak barne hartu (psikoterapia, laguntza psikosozialak, farmakologia…), pertsona bakoitzaren beharren arabera“. Era berean, Fedeafesek eredu komunitarioaren alde egin du apustu, pertsonak bere gertuko ingurunean txertatzeko. Horretarako, “ezinbestekoa da baliabide eta zerbitzu berrien alde inbertitzen jarraitzea, pertsona hauek euren komunitatean bizi eta garatzeko aukera izan dezaten. Horrela, kolektiboaren duintasuna bermatu, estigma sozialari aurre egin eta buru gaixotasuna gizartean normaltasunez ikusarazi nahi dugu, beste gaixotasunekin gertatzen den moduan“, adierazi zuen Mª Ángeles Arbaizagoitiak. Halaber, familiei babesa ematearen garrantzia ere nabarmendu zuen, buru gaixotasuna duten pertsona askoren errekuperazio prozesuan oinarrizkoak baitira.

Iñigo Urkullu kolektiboarekin oso gertukoa izango da eta gizarteratze eta laneratze beharrei erantzun beharra dagoela onartu zuen. Bileran, buru gaixotasuna duten pertsonen Fedeafeseko batzordeko ordezkariek eta hainbat senidek lehendakariari azaldu zioten nolako esperientzia bizi duten buru nahasmenduarekin eta nola lortu duten aurrera egin eta bizitza normalizatua izatea. Fedeafeseko buru gaixotasuna duten pertsonen batzordeko ordezkaria den Mª Isabel García Peñak baieztatu zuen “tratamendu eta laguntza psikosozial egokiekin bizitza normalizatua” izan dezaketela.

LANERATZEA
Kolektibo honen langabezi orokortuko egoera oztopo nagusietakoa da pertsona hauen errekuperazio eta normalizazioan. Osasun mentaleko Espainiako konfederazioak emandako datuaren arabera, diagnostikatuta dauden pertsonen %85k ez du lanposturik. Zentzu horretan, Fedeafesetik eskatu dute “pertsona horien laneratzea bultzatzeko politikak sustatzea, lanerako prestakuntza-programak lantzea eta kontratazioa suspertzea“. Horrez gain, kolektiboari bereziki zuzendutako baliabide eta zerbitzuak bultzatzea ere aldarrikatu dute: enplegu zentro bereziak, tutoretzapeko lanpostuak, enplegurako erreserba-kuotak, eta abar. “Egiaztatua dugu: laguntzekin, buru gaixotasuna duten pertsonek lan egin eta euren bizitza normalizatzeko aukera dute“, baieztatu du Arbaizagoitiak.

Bideoa eta argazkiak