Gizarte-estigmak buru gaixotasuna duten pertsonak isolamendura eta bakardadera bultzatzen ditu. Horrela dio Buru Gaixotasuna duten Pertsona eta Senide Elkarteen Euskadiko Federazioak gaur aurkeztu duen azterlanak. Proiektuan 200 pertsona inguruk parte hartu dute, bai gaixotasun mentala dutenak eta horien senideak eta bai sektore anitzetako eragile nagusienetako batzuk ere. Ikerlanaren helburua da pertsona horien gizarteratzea sustatzea eta komunitate-ingurunean parte hartze normalizatua izan dezaten laguntzea.

Mari Jose Canok, Fedeafeseko gerenteak, azpimarratu du estigma sozialak buru gaixotasunak berak baino kalte gehiago egiten diela pertsonei, gizartean hautematen dizuten “uste okerrak” barneratu egiten dituztelako. Adituak jakinarazi du tratamendu soziosanitario egokiarekin bizitza normalizatua eraman dezaketela buru gaixotasuna duten pertsonek, baina aurreiritziek sortzen duten “hesi ikusezin” horren ondorioak jasan behar izaten dituzte.

Gaur Bilbon egindako ekitaldian parte hartu dute Gizarte Politiketako sailburuordeak, Iñigo Pombok, eta Osasun sailburuordeak, Guillermo Viñegrak. Eusko Jaurlaritzak egindako lana babestu eta aintzat hartzen duela adierazi du Pombok, eta elkarte-mugimenduak hiru erronkari eutsi behar diela esan du: gizartea sentsibilizatzea, administrazioen eta kolektiboaren arteko lotura izatea eta gaixotasuna duten pertsonei babesa ematea. “Ez zaudete bakarrik, zuekin gaude”, nabarmendu du.

Bestalde, Viñegrak aipatu du euskal gizartea “tolerantea eta bihozbera” izan behar duela, eta “ez beldurtia” buru osasun arazoak dituzten pertsonak gizarteratzerakoan. Gaineratu du guztion betebeharra dela “ezjakintasunaren, banakotasunaren eta aurreiritziaren aurka egitea”.

Txostenaren arabera, estigma sozialak asko kaltetzen du buruko gaitza duten pertsonen ongizate emozionala, kulpa eta sufrimendua eragiten baitie. Harreman pertsonalak ere gutxitu egiten dira, bazterketaren beldurragatik euren gaixotasuna ezkutatu egiten baitute kasu ugaritan.

Eusko Jaurlaritzaren Enplegu eta Gizarte Politiken Departamenduak babestutako azterlanak ere mahai gainean jartzen ditu estigmak senitartekoengan dituen ondorioak eta gizarte-sentsibilizazioko ekimenak burutzearen garrantzia nabarmentzen du. Osasunaren eta gizarte zerbitzuen arloen koordinazioaren alde apustu egiten du Fedeafesek, eta komunikabideen garrantzia azpimarratzen du, buru gaixotasunaren eta berau jasaten duten pertsonen irudi erreala transmititzeko eta estigma gainditzen laguntzeko boterea baitaukate.

Aurreiritziek eragin garbia daukate buru gaixotasuna duten pertsonen lan-aukeretan eta euren garapen pertsonalean, gizarte-bazterketaren ondorioz euren gaitasunak ukatzen baitituzte kasu askotan. Senideek eta profesionalek, sarritan, pertsona hauen erabakimena ukatzeko joera dutela ere azaltzen du azterlanak, gehiegi babesten baitituzte eta euren gaitasunekiko zalantzak sortzen baitzaizkie.

Amaitzeko, 12 interes-talderentzako jarduteko proposamen konkretuak eskaintzen ditu txotenak: buru gaixotasuna duten pertsonentzako, senideentzako, laguntza-profesionalentzako, elkarte-mugimenduarentzako, osasun sistemarentzat, gizarte zerbitzuentzat, tokiko erakundeentzat, enplegu arloarentzat, hezkuntza sistemarentzat, komunikabideentzat, kulturarentzat eta justiziarentzat.

Azterlan laburtua
Azterlan osoa

Gidaliburu honek Zuera eta Daroca herrietako presondegietan gauzatutako jardunbide egokiak jasotzen ditu. Aragoiko Gobernuko zerbitzu publikoko psikiatra eta psikologo talde batek presoen buru osasuna indartzeko dinamikak eraitzen joan dira pertsona horien beharrei erantzuna emanez.

Gidaliburua deskargatu

• Hogei aditu baino gehiagok prebentzio metodo anitz aztertu dituzte eta buru gaixotasuna duten pertsonen autonomia eta gizarteratzea indartzeko abian jarri diren esku-hartze eredu berriak aurkeztu dituzte

• Miguel Ángel Torres Basurtoko Ospitaleko Psikiatria zerbitzuko buruaren esanetan, profesionalek buru gaixotasunari buruzko “informazio erreala eta zuzena” hedatu behar dute, gizarteari, familiei, pazienteei eta agintariei zuzenduz

Buru osasunaren arloko aditu talde batek jakinarazi du gaur estigma oztopo nagusietako bat dela buru gaixotasuna duten pertsonen garapenean. Miguel Ángel González Torres Basurtoko ospitaleko Psikiatria zerbitzuko buruak baieztatu duenez, “buru gaixotasunarekiko daukagun jarrera gizartearen buru osasunaren adierazgarria da”. Torresek parte hartu du Fedeafesek, ASVAR, OME-AEN eta SVNP elkarteekin batera, antolatutako profesionalen topaketa batean. Jardunaldiaren helburua da buru gaixotasuna duten pertsonen hiritartasun osoa lortzeko bide anitzen inguruko gogoeta egitea.

Torresek azpimarratu du kolektiboak pairatzen duen estigmari aurre egiteko moduetako bat dela profesionalek informazio “errealista eta zuzena” transmititzea gizarteari, familiei, pazienteei eta agintariei. Doktorearen aburuz, sentsibilizazioa hezkuntzaren esparrura eta komunikabideetara zabaldu behar da, iritziak sortzeko garaian ardura berezia baitaukate.

Yolanda Fillat Alter Civiteseko aholkulariak Fedeafes estigmaren inguruan garatzen ari den ikerlan bat aurkeztu du. Adierazi du kolektibo honekiko ikuspegi negatiboak “kulpa sentimenduak, bakardadea, larritasuna, sufrimendua eta tristezia” sortzen dituela senide eta gaixoengan. Horrez gain, “lotsa, norbere burua gutxiestea, isolamendua, norbere gaitasunak ukatzea, motibazio eta itxaropen falta edota buru gaixotasuna ez onartzea” dakar. Hori gainditzeko modu gisa, senideen eta buru gaixotasuna duten pertsonen jabekuntza bultzatzea proposatu du, “euren burua baztertzen duten lehenak baitira”.

José Antonio de la Rica Uribe Kostako Psikiatria zerbitzuko arduradun eta Euskadiko Osasun  Mentaleko Aholku Kontseiluko idazkariak aurkeztu du Bizkaiko osasun sarean ezartzen ari diren pertsonen oneratzean oinarritutako eredua. Esku-hartze filosofia horren helburua da buru gaixotasuna duten pertsonek euren bizi proiektu zentzuduna garatzea, “norbere bizipoza bilatuz”. Horretarako, profesionalek “aditu” rola baztertu behar dute eta gaixotasuna duen pertsonaren “entrenatzaile” moduan jardun, bizitza normalizatua eramateko “esperantza” garatu dezaten.

Bestalde, Itziar Ceballos Avifeseko gerenteak Bizkaiko elkarte honen esku-hartze eredua azaldu du. Entitate honen xedea da erabiltzaileen eta senideen bizi kalitatea ahalik eta gehien indartzea. Ceballosen hitzetan, buru gaixotasuna duten pertsonen “autodeterminazioa” eta “jabekuntza” oinarrizkoak dira, izan ere, beren bizitzaren normalizaziorako beharrezkoa da pertsona hauen erabakimena lantzea eta euren erabakitzeko eskubidea bermatzea.

Gasteizko alkate ohi eta abokatu José Ángel Cuerdak, berriz, gizartearen aniztasunaren adierazle gisa irudikatu du buru gaixotasuna. Botere publikoen ardurari erreferentzia egin dio, “egiazkoa eta eraginkorra” den berdintasuna bermatzeko betebeharra baitaukate. Horrela, buru osasun arazoak dituzten pertsonak “duintasunarekin eta ongizatearekin” bizitzea eragozten duten oztopoak kentzeko eskatu die.

Errioxako Arfes elkarteko zentro okupazioaleko arduradun Ernesto Ortiz Abejónek buru gaixotasuna duen pertsona talde batek sortutako kirol klub baten esperientzia kontatu du. Talde horretako partaideek kirol jarduerak burutzen dituzte osasuna eta sasoi fisikoa hobetzeko helburuarekin. Bide batez, gainera, garapen mentala eta emozionala ahalbidetzen da, eta gizarteratzea zein kolektiboaren irudia hobetzea ere sustatzen da. 1997tik martxan dagoen esperientzia honekin aurrerakuntza nabarmenak lortu dituzte estigmaren aurkako borrokan eta buru gaixotasuna duten pertsonen jabekuntzan aurrerapauso handiak eman dituzte.

Donostiako Haur eta Gazteen Psikiatria zerbitzuko Arreta Goiztiarreko Unitateko ordezkari gisa, Psikomotrizitatean aditua den Verónica Gavilanesek eta María Jesús Arzamendi psikologo klinikoak parte hartu dute jardunaldian. Egoera psikopatologiko larriena daukaten 3 eta 8 urte arteko haurrei arreta hobea eskaintzeko ospitaletik kanpoko zerbitzuak sortzeko beharra defendatu dute, psikiatria klasiko edo tradizionalaren osagarri gisa.

Nahasmendu mentalak dituzten pertsonez osatutako BROTS konpainiako zuzendari Antonio Masegosak antzerkiaren balio terapeutikoa aldarrikatu du. 

Halaber, Asafesen lagunduriko lan barneratze programa ere gidan barneratu dute. Pila programaren helburua buru gaixotasuna duten pertsonak gizarteratzea da eta, horretarako, hainbat arlotan laguntzen diete: lan mundura sartzen, enpresa normalizatuetan lana bilatzen, lanpostu bat lortzen, lana mantentzen eta lanean egonkorrak izaten.