“Familiak Administrazioaren aurretik joan gara, baliabiderik ez zegoenean laguntza eskainiz, eta beti boluntariotzatik. Erakunde publikoek eskaintzen ez zituzten baliabideak sortu genituen eta erantzukizun publikoko zerbitzuak dira egun”, adierazi du Fedeafeseko arduradunak.

Fedeafeseko presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiak Sareen Sarearen aitorpena jaso du gaur, maiatzak 12. Urtero, Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialeko Egunarekin bat ematen duten sariak Euskadi solidarioagoa, kohesionatuagoa eta inklusiboagoa eraikitzen lagundu duten pertsonen lana aitortzen du.

Arbaizagoitiak 36 urte daramatza boluntario gisa. “Bere ibilbide luze eta oparoan erantzun kolektiboak eraiki ditu osasun mentalaren esparruan, eta eredugarria da sektore osoan, bai Araban eta baita Euskadin ere”, azaldu du Sareen Sareko presidente Borja Dovalek. Nabarmen hunkituta, “buru osasuneko arazoak dituzten pertsonentzako baliabideetan gehiago inbertitzeko” eskaera egin du, “giza eskubideen errespetua eta pertsonen bizitza autonomoaren sustapena kontuan hartuta”.

Fedeafeseko ordezkari nagusiak gogora ekarri ditu elkarte mugimenduan emandako lehen urteak, haren seme Txomin gaixotzearekin batera. Duela 30 urte, bere buruaz beste egin zuen semeak, eta Arbaizagoitiak, une gogor haiei aurre eginez, kolektiboaren alde buru-belarri lanean jarraitzea erabaki zuen. “Bidegabekeri izugarria sentitu nuen buru osasuneko arazoa zuten pertsonak alboratzen zirela ikustean. Bakardadera bultzatzen ziren, bizi-proiektu duinik izateko itxaropen guztiak ezabatuta. Egoera horri eta baliabide faltari aurre egiteko, semearen heriotzaren ostean ere pertsona hauen alde lanean jarraitzeko erabakia hartu nuen, buru nahasmendua dutenentzako arreta egokia aldarrikatzeko”, adierazi du.

“Familiak Administrazioaren aurretik joan gara, baliabiderik ez zegoenean laguntza eskainiz, eta beti boluntariotzatik. Erakunde publikoek eskaintzen ez zituzten baliabideak sortu genituen eta erantzukizun publikoko zerbitzuak dira egun”, aipatu du Agifes (Gipuzkoa), Asafes (Araba), Asasam (Aiarako bailara, Araba) eta Avifes (Bizkaia) elkarteak bateratzen dituen federazioko arduradunak.

Youtube bitartez zuzenean emandako ekitaldian, Iñigo Urkullu lehendakariak Mari Ángelesen ibilbidea txalotu eta hirugarren sektore sozialeko erakundeen zeregina azpimarratu du: pertsona bakoitza oinarri hartuta, ongizate kolektiboa eraikitzen laguntzen dutela nabarmendu du, eta aipatu du parte-hartzea bultzatu nahiz eskubide eta erantzukizun publiko partekatuak defendatzen dituztela esku-hartze sozialaren esparruan.

Sareko kideek adierazi dutenez, “generoan oinarritutako desberdintasun estrukturalaren ondorioz, emakume izatea buru nahasmendua garatzeko arrisku faktore bilakatu da. Munduko Osasun Erakundeak hala aitortu du, generoak buru osasunean eragin garbia duela adieraziz. Zehazki, emakumeok depresioa izateko hiru bider aukera gehiago dugu. Buru osasun arazo ohikoena da hori eta munduko desgaitasun kausa nagusia izango da”.

Espainiako buru osasun arloko konfederazioaren emakume-sareko kide eta Fedeafeseko ordezkari María Isabel García Peñak azaldu duenez, ia urte oso bateko elkarlan eta gogoetaren emaitza da dokumentu hau. “Gure ahalduntzearen fruitu da, eta argi islatzen du gu geu entzunarazi behar garela eta gure oinarrizko eskubideen alde borrokatzeko erabat gai garela”.

Diskriminazio intersekzionala

Halaber, buru osasun arazoa duten emakumeek jasaten duten diskriminazio intersekzioala salatu dute, eta bereziki “emakume izateagatik eta buru osasun egoeragatik” pairatzen duten bereizkeria. Zentzu horretan, buru nahasmenduen inguruan eraikitako aurreiritziek “izaki asexuatu edo hipersexual” gisa irudikatzen dituztela adierazi dute. “Adin txikikoak izango bagina bezala tratatzen gaituzte; ama izateko, bikote-harremanean egoteko, heziketa jasotzeko edo egiazko argudioak erabiltzeko ezgai ikusten gaituzte”.

Ikusmolde horiek direla eta, diskriminazio egoera ugari sortzen dira eta emakumeak ikusezin bihurtzen dira, sareko emakumeek urtez urte salatu duten moduan. Adibide gisa, medikuaren kontsultan jaso ohi duten tratua deitoratu dute, profesionalek zuzenean buru nahasmenduarekin lotu ohi baitute kontsultan aurkeztutako osasun arazoa.

Justizia baldintza beretan eskuragarri edukitzeari dagokionez, euren “kontakizunarekiko mesfindantza” eta bidean topatzen dituzten “oztopoak” aipatu dituzte dokumentuan.

Buru osasun arazoa duten emakumeekiko indarkeria

Buru osasun arazoa duten emakumeek bi edo lau aldiz arrisku gehiago dute bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko, gainerako emakumeekin alderatuz. Fedeafesek landutako azterlan baten arabera, gainera, gaixotasun psikiko larria duten emakumeen % 80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan du indarkeria psikologikoa, fisikoa edo sexuala helduaroan. Halaber, azterlanak egiaztatu duenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen % 40 baino gehiagok ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen, eta biolentzia hautematen eta salantzen dutenei ez diete sinesgarritasun nahikorik ematen, osasun mentaleko diagnostikoa dela medio.

Aurreko datuek erakusten duten egoera larria ezagutarazi arren, eta indarkeria matxistak osasun mentaleko arazoen larriagotzean eragin garbia duela behin eta berriz azpimarratzen bada ere, kolektibo honetako emakumeek “zailtasun ugari” topatzen dituzte biolentzia matxistatik babesteko baliabideetan sartzeko, eta “babesgabe” geratzen direla salatzen dute. María Isabel Garcíaren esanetan, gainera, indarkeria ez du soilik bikotekideak eragiten; inguruko pertsonak ere izan daitezke errudun.

Fedeafeseko beste ordezkari batek, Mª Dolores Romerok, nabarmen du “emakume gisa ahaldundu eta beharrezko arreta eskatzeko beharra” dagoela. “Buruko osasun arazoa dugun emakumeon ahotsa funtsezkoa da”, gaineratu du.

Kolektiboaren jabekuntza

Avifes (Bizkaia), Agifes (Gipuzkoa), Asafes (Araba) eta Asasam (Aiarako bailako, Araba) elkarteak bateratzen dituen federazioak eskatu du buru nahasmendua duten emakumeekin esku-hartzean genero-ikuspegia barneratzeko, gizonezkoekiko parekidetasuna bermatze aldera. Entitate honetako presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiak iritzi duenez, “emakume hauek ahalduntzeko ekintzak diseinatu behar dira, euren gizarteratze eta laneratzean funtsezkoak diren arloetan parte har dezaten bultzatzeko”. Esate baterako, lan arloan, heziketa-guneetan eta jarduera okupazionaletan. Horrez gain, “osasun mentaleko arazoa duten amei laguntzeko baliabideak eskatu ditu, amatasun eskubidea beharrezko babesarekin gauzatu dezaten”.

Emakumeak ahalduntzeko ekintzak

Kolektibo honek pairatzen duen kalteberatasun egoeraz kontzientziatzeko, emakume hauei informatzeko eta euren jabekuntza bultzatzeko hainbat sentsibilizazio ekintza burutzen ari da Fedeades Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna‘ orrialdean. Horrez gain, www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunea dauka, kontzientziazio eta informazio lana indartzeko.

Bestalde, bai Fedeafes eta bai bere barne dauden elkarteak buru-belarri ari dira lanean emakumeak ahalduntzeko taldeko ekintzen eta andreen nahiz profesionalen prestakuntzaren bitartez. Gainera, gizonezkoentzako ikastaroak ere antolatzen ditu maskulinitate berrien inguruan, eta buru nahasmendua duten emakumeen gizarteratzea sustatzeko ekintzak ere lantzen ditu.

Horrez gain, Zaballa espetxearekin kolaboratzen du Fedeafesek, kartzelaratuta dauden emakumeak ahalduntzeko, kolektibo bereziki zaurgarria baita indarkeria nahiz desparekotasun egoeren aurrean. Zentzu horretan, zenbait sentsibilizazio-ekintza burutuko dituzte martxoaren 9an eta 13an, emakume zein gizonezkoekin. Fedeafesek landutako sentsibilizazio-ekintzek Emakunderen eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken babesa dute.

Nola lagun diezaiekegu sufrimendu egoeran daudenei?

Berrogei segundoro, munduan, norbaitek buruaz beste egiten du. Espainian, berriz, 2,5 orduro suizidatzen da norbait; eta Euskadin, bi egunetik behin.

Suizidioa gai tabua da, baina, errealitatean, naturaltasunez hitz egiteak, sufritzen ari den jendea entzuteak eta laguntzak bilatzeak bizitzak salbatzen laguntzen du.

Sufrimendu psikikoa pairatzen ari diren pertsonak badituzu inguruan, garrantzitsua da ondorengo alderdiak kontuan hartzea:

Kontuan hartzeko seinaleak

Batzuetan, buruaz beste egiteko nahia adierazten du pertsonak, baina badaude hitzezkoak ez diren seinaleak, kezka sortzeko modukoak. Pertsona batzuek, adibidez, suizidioarekin loturiko ideiei garrantzia kentzeko joera dute, modu esplizituan edo ez; eta euren burua suizidatu den pertsona batekin alderatzen dutenak ere badaude.

Bestalde, antzematen badugu arduratzen gaituen pertsona hori bere ondasun preziatuenak oparitzen hasten dela, zereginak amaitzen edo beharrezkoak ez diren arriskuak hartzen, susmatzen has gaitezke.

Nola lagundu

Horrela seinaleak ematen dituen pertsona bati laguntzeko aukera baduzu, gomendagarria da:

• Suizidioaz argi hitz egitea
• Entzuteko prest agertzea
• Bere sentimenduak mahai gainean jar ditzan laguntzea
• Pertsona ez epaitzea, bizitzaren balioari buruzko sermoirik ez ematea
• Laguntza profesionala bilatzea
• Senide eta gertukoen artean laguntza bilatzea

Pentsamendu suiziden aurrean nola jokatu

Pentsamendu suizidak baldin badituzu, kontuan izan honakoa:

• Suizidioari buruzko pentsamenduak ez ezkutatu; profesional, senide edo lagun batengana, kezkatzen zaituen hori kontatzeko
• Suizidio krisialdiak pasakorrak izan ohi dira
• Etsipena gainditzeko gai ez zarela pentsatzen baduzu ere, gogoan izan krisialdiak ez direla amaigabeak

Sentsibilizazio kanpaina Euskadin

Buru Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira Estatu osoan gauzatzen ari den sentsibilizazio kanpainaren ardatza da suizidioaren prebentzioa. Urrian zehar, buruko osasun arazoak dituzten pertsonen eta senideen elkarteak kanpainarekin bat egin dute informazio, sentsibilizazio eta aldarrikapen ekintzen bitartez.

Salud Mental Españak aukeratutako leloak ‘Bizitzarekin bat egin’ helburu du buru osasunaren promozioa eta suizidioaren prebentzioa aldarrikatzea. Gainera, suizidioa modu transbertsalean jorratzeko eskaera egiten du, buru nahasmenduen prebentzioa, detekzioa, diagnostiko goiztiarra eta tratamendua landuz.

Kolektiboa artatzeko inplikazio handiagoa aldarrikatzeaz gain, gure babesa adierazi nahi diegu familiei. Bere buruaz beste egiten duen pertsonaren ahaideak atsekabe handia sentitzen dute, eta jokaera bera errepikatzeko arriskua dago. Hori dela eta, pertsona hauek dolua gainditzeko laguntza profesionala bila dezaten garrantzitsua da.

Suizidioaren datuak

Osasun publikoko arazo larria da suizidioa. Espainian, 2017. Urtean, 3679 pertsona hil ziren (2718 gizon eta 961 emakume), eta Euskadin 182 pertsona (136 gizonezko eta 46 emakume). Heriotza ez naturalaren lehen kausa da Espainian 15 eta 49 urte arteko pertsonen artean, eta trafiko istripuen oso gainetik dago. Gainera, bigarren heriotza kausa absolutua da, tumoreen atzetik, 15 eta 29 urte arteko pertsonen artean. Suizidiorako arriskua handitzen doa adinean gora egitearekin batera, batez ere gizonezkoen kasuan. Haien artean, suizidio tasa handitu egiten da 70 urtetik aurrera.

Azpimarragarria da, halaber, kasuen %90 buru osasun arazoekin lotua dagoela; eta horien artean, %70ak ez du osasun mentaleko sarean erregistrorik. Bestalde, %46k ez zekien horrelako arazorik zuenik.

Laguntza bilatu

Laguntza behar baduzu, gure elkarteetara jo dezakezu:

• AGIFES (Gipuzkoa)
• ASAFES (Araba)
• ASASAM (Laudio eta Aiarako bailara)
• AVIFES (Bizkaia)

Larritasun egoera baten aurrean, 112 zenbakira edo larrialdi zerbitzuetara deitu.

Horrez gain, Osasun Kontseiluan ere arreta emango dizute erizaintzako profesionalek: 900 20 30 50

Buru nahasmendua duten emakumeek bi edo lau aldiz arrisku gehiago dute bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko, gainerako emakumeekin alderatuz. Hala adierazten du Fedeafesek iaz aurkeztutako ikerlanak. Azterlan horren arabera, gainera, gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan du indarkeria psikologikoa, fisikoa edo sexuala helduaroan. Gainera, azterlanak egiaztatu duenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen %42k ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen. Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %26k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkagarria da kasuen erdian psikiatrak ez dituela hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Testuinguru horretan, indarkeriari modu integralean heltzea eskatzen du Fedeafesek, profesionalen prestakuntza kontuan hartuz, baita biolentzia-kasuen aurrean esku hartzeko eta deribazioak egiteko protokoloak landuz ere. Era berean, emakumeen babeserako baliabideetan kolektibo honetako andreei harrera bermatzea eskatu die euskal federazioak erakunde publikoei.

Errealitate horri aurre egiteko burutako ekintzen artean, Fedeafesek bultzatutako Emakumea eta buru osasuna kanpaina dago. Ekimen honen barne dago sentsibilizaziora eta kolektiboaren ahalduntzera bideratutako webgunea, baita Facebookeko orria ere. Horrez gain, Espainiako Buru Osasunaren konfederazioak sustatutako #NosotrasSíContamos kanpainarekin bat egin du euskal federazioak, kolektiboaren eskubideak aldarrikatzeko. Zehazki, Fedeafeseko berdintasun arloko bi emakume agertzen dira kanpainako bideoan. Batetik, Mª Isabel García Peñak azpimarratu du “emakumeon beharretara egokitutako arreta jasotzeko beharra” dagoela eta Fedeafeseko presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiak nabarmendu du ezinbestekoa dela “gizartea eta profesionalak sentsibilizatzeko eta prebentzioa lantzeko kanpainak egitea, baita kolektiboko emakumeak ahalduntzeko kontzientziazio ekintzak burutzea ere. Era berean, “lantalde profesionalentzako laguntza gehiago eskatu du, indarkeria hautemateko gaitasunak landu ditzaten”.

Emakumeenganako indarkeriari buruzko azterlana

Fedeafesek landutako eta Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlanak azaleratu du indarkeria jasatearen eta buru gaixotasun larria izatearen artean harreman nabarmena dagoela. Horrez gain, ezagutarazi dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buruko osasun arazo larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeria-mota jasatea. 

Zentzu horretan, Fedeafesek gogorarazi du 2017an Eusko Legebiltzarrak buru osasunaren aldeko adierazpen instituzionala onartu zuela, talde parlamentario guztien babesarekin. Euskal Ganberak kezka berezia adierazi zuen “genero-indarkeria pairatzen duten eta buruko gaixotasunak dituzten emakumeengatik”. Horregatik, onartutako deklarazioan administrazioei eskatu zien “zain dezatela kolektibo hori” eta “bere beharrei erantzun egokia eman diezaiotela”.

Kolektiboa hobeto artatzeko proposamenak

Ikerketaren ondorio gisa, genero-ikuspegitik lan egitea proposatu du Fedeafesek. Gainera, emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzuak eta harrera-etxeak buruko osasun arazoak dituzten emakumeen beharretara egokitzea eskatu du. Era berean, zerbitzu publikoen arteko koordinazio egokia bermatzearen alde apustu egin du Fedeafesek.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, Fedeafes emakumeak, gizonezkoak eta profesionalak trebatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeria kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Profesionalak sentsibilizatzeko gida

Buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida landu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio.

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko Federazioak adierazi du emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar dela euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, adierazi bezala, beharrezkoa da genero-ikuspegia barneratzea buruko osasun arazoak dituzten emakumeekiko esku-hartzean. Erakunde horretako presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiaren hitzetan, “emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar da euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste”.

Zentzu horretan, kolektibo honek gizartean jasaten duen “diskriminazio bikoitza” salatu du euskal federazioaren arduradunak: euren diagnostikoagatik eta emakume izateagatik pairatzen duten desberdintasun egoera, hain zuzen. Hori dela eta, Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatuz, errealitate horretaz ohartarazi nahi ditu administrazioak, baita emakume hauek indarkeriaren biktima izateko duten arriskuaz ere; eta egoera horiek ekiditeko behar adina neurri hartzeko eskatu du, azken urteotan aurkeztutako ikerketa-lanetan aditzera eman duen moduan.

Avifes, Agifes, Asafes eta Asasam elkarteak batzen dituen federazioak hainbat azterlan gauzatu ditu azken urteotan, gai anitzen inguruan: berdintasuna, emakumeen aurkako biolentzia, bizi-kalitatea eta enplegua. Andrazkoek bizi duten desparekotasun egoera aztertu nahi izan du Fedeafesek, eta baita emakume hauen aurkako indarkeria ere. Ikerketa horietan lortutako datuen arabera, Fedeafesetik jakinarazi dute kolektiboari zuzendutako zerbitzuak eta enplegu-baliabideak baliatzeko garaian, baita enplegu normalizatuan ere, alde nabarmena dagoela andrazkoen eta gizonezkoen artean: gizonezkoen kopurua bikoitza da, hain zuzen; eta gizarteratze eta laneratze baliabideetara bideratzen diren pertsonen artean ere antzeko mailan dago portzentaje hori.

Era berean, euskal federaziotik aldarrikatu dute emakumeen eta gizonen parekidetasuna jorratzen duten erakundeek beren politika guztietan kontuan izan ditzatela kolektibo honen behar espezifikoak eta horietara egokitu ditzatela euren baliabide eta zerbitzuak.

Emakumeak ahalduntzeko ekintzak

Kolektibo honek pairatzen duen kalteberatasun egoeraz kontzientziatzeko, emakume hauei informatzeko eta euren jabekuntza bultzatzeko hainbat sentsibilizazio ekintza burutzen ari da Fedeades Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna’ orrialdean. Horrez gain, www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunea ere abian jarri du kontzientziazio eta informazio lanari indar gehiago emateko.

Bestalde, bai Fedeafes eta bai bere barne dauden elkarteak buru-belarri ari dira lanean emakumeak ahalduntzeko taldeko ekintzen eta andrezkoen nahiz profesionalen prestakuntzaren bitartez. Gainera, gizonezkoentzako ikastaroak ere antolatzen ditu maskulinitate berrien inguruan, eta buru nahasmendua duten emakumeen gizarteratzea sustatzeko ekintzak ere lantzen ditu.

Horrez gain, Zaballa espetxearekin kolaboratzen du Fedeafesek, kartzelaratuta dauden emakumeak ahalduntzeko, kolektibo bereziki zaurgarria baita indarkeria nahiz desparekotasun egoeren aurrean. Zentzu horretan, zenbait sentsibilizazio ekintza burutuko dituzte bihar emakume horiekin, eta berdintasunari buruzko eztabaida egingo dute ondoren.

Buruko osasun arazoak dituzten emakumeen desberdinkeria-egoeraren gaineko informazio gehiago dago www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunean, baita indarkeria-egoerekiko kalteberatasun mailari buruzko datuak ere.

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak. 

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta. 

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak. 

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten. 

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”. 

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko. 

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio. 

• Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako biolentziaren biktima izateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute gaixotasun mental larria duten emakumeek, gainerako emakumeekin alderatuta
• Azterlanaren egile Alicia García Santosek uste du datu hauek “icebergaren punta” direla, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu-tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko

·       Eusko Jaurlaritzaren Enplegu eta Gizarte Politiken sailak eta Emakundek bultzatuko ikerlanak mahai gainean jarri du gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan duela indarkeria

·       Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak azpimarratu duenez, garrantzitsua da emakume hauen kontakizunari jaramon egitea, arreta-zerbitzuetako profesionalek ez baitiote behar bezalako arreta ematen kasu askotan

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak.

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta.

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak.

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten.

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”.

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio. 

2015 eta 2016 urteetan landutako azterlan honek buru gaixotasun larria duten emakumeen errealitatea jartzen du agerian. Izan ere, emakume horiek bikotekidearengandik edo bikotekide ohiarengandik biolentzia jasateko aukera bikoitza edo laukoitza dute, baita familiartean indarkeria jasateko eta sexu bortizkeria pairatzeko aukera handiagoa ere. Ikerketaren dokumentuan biolentzia sufritzeko faktore eragileak eta indarkeria saihesteko proposamenak jasotzen dira. 

GIDA – Buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari buruzko ikerketa

Kolektibo honen kalteberatasun egoeraz kontzientziatzeko lanean dihardu Fedeafes, baita buru gaixotasuna duten emakumeei informatzeko eta euren ahalduntzea sustatzeko ere

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko Federazioak, adierazi bezala, beharrezkoa da genero-ikuspegia barneratzea buruko osasun arazoak dituzten emakumeekiko esku-hartzean. Mª Ángeles Arbaizagoitia presidentearen hitzetan, “emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar da euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste”.

Zentzu horretan, emakume hauek gizartean jasaten duten “diskriminazio bikoitza” salatu du euskal federazioaren arduradunak; euren diagnostikoagatik eta emakume izateagatik pairatzen duten desberdintasun egoera, hain zuzen. Hori dela eta, Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatuz, errealitate horretaz ohartarazi nahi ditu administrazioak, baita emakume hauek indarkeriaren biktima izateko duten arriskuaz ere, eta egoera horiek ekiditeko behar adina neurri hartzeko eskatu du.

Azken urteotan, Avifes, Agifes, Asafes eta Asasam elkarteak batzen dituen federazioak hainbat azterlan gauzatu ditu gai anitzen inguruan: berdintasuna, emakumeen aurkako biolentzia, bizi-kalitatea eta enplegua. Emakumeek bizi duten desberdintasun egoera aztertu nahi izan du Fedeafesek, eta baita emakume hauen aurkako indarkeria ere. Ikerketa horietan lortutako datuen arabera, Fedeafesetik jakinarazi dute kolektiboari zuzendutako zerbitzuak eta enplegu-baliabideak baliatzeko garaian, baita enplegu normalizatuan ere, alde nabarmena dagoela emakumeen eta gizonezkoen artean. Gizonezkoen kopurua bikoitza da, hain zuzen, eta gizarteratze eta laneratze baliabideetara bideratzen diren pertsonen artean ere antzeko mailan dago portzentaje hori.

Emakume zaintzaileak

Bestalde, emakume zaintzaileen egoeraz ere kontzientziatu nahi du Fedeafesek. Erakunde honek berdintasunaren inguruan egindako azterlanaren arabera, familiei zuzendutako zerbitzuetan gehienak emakumezkoak direla nabari da. Gainera, ikerlanak azpimarratzen duenez, buruko osasun arazoak dituzten emakumeei ere zaintzaile lanetan aritzea tokatu ohi zaie familian.

Fedeafeseko kideek diotenez, buru gaixotasuna duen pertsona bat etengabe zaintzeak osasun arazoak eragiten dizkie zaintzaileei laguntza nahikorik ez badute. Horregatik, atsedenaldiak edo zainketa-lanerako laguntzak eskaintzera zuzendutako baliabideak “nahikoak ez direla” baieztatu du federazioak.

Berdintasuna lortzeko gomendioak

Fedeafesek landutako berdintasunaren inguruko azterlanak azpimarratzen du buru gaixotasuna duten emakumeen jabekuntzarako tailerrak, ikastaroak eta taldeak antolatu behar direla, euren parte-hartze soziala eta laneratzea ahalbidetzeko. Senideei bideratutako prestakuntza-ekintzak ere beharrezkoak dira, nahasmendua duen familiartekoa gehiegi babes dezaten ekiditeko.

Gainera, euskal federaziotik aldarrikatzen dute emakume eta gizonen berdintasuna bultzatzen duten erakundeek euren politiketan kontuan izan ditzatela buru gaixotasuna duten emakumeen behar espezifikoak, eta baliabide eta zerbitzuak kasu horietara egokitu ditzatela.

Beste helburuetako bat da “emakume eta gizonezkoen parekidetasuna lantzen duten erakundeak sentsibilizatzea, buru gaixotasuna duten pertsonen zainketarako baliabide publikoak areagotzeko eta gizarte-erantzukizun partekatua indartzeko”.

Zainketarekin loturiko programetan gizonek parte har dezaten bultzatzea ere proposatzen dute. Zehazki, gizon taldeak sortzea eta, maskulinitate berrien ikuspegitik, zainketaren etikari lotutako balioak barnera ditzaten bultzatzea planteatzen dute.

Emakumeak ahalduntzeko ekintzak

Kolektibo honen kalteberatasunaz ohartarazteko, emakumeei informatzeko eta euren ahalduntzea sendotzeko helburuarekin, sentsibilizazio-lana gauzatzen ari da Fedeafes Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna‘ orriaren bidez. Gainera, gai honen inguruko webgunea argitaratuko dute laster kontzientziazio-lan honi zabalpen handiagoa emateko.

Fedeafesek nahiz bere barne dauden elkarteek buru-belarri dihardute emakumeen jabekuntzaren alde lanean, emakume-taldeen bidez, eurentzako eta profesionalentzako heziketa-programen bidez eta baita gizarte-sentsibilizazio ekintzen bidez ere, kolektiboaren gizarteratzea bultzatzeko xedez.

Bestalde, Zaballako espetxearekin elkarlanean ari da kartzelan dauden emakumeen jabekuntza sustatze aldera, desberdintasunarekiko eta indarkeriarekiko kolektibo bereziki kaltebera baita. Zentzu horretan, gaur eta bihar sentsibilizazio-ekintzak burutuko dira pertsona horiekin. Gaur, martxoak 7, Emakumeen Nazioarteko Egunaren jatorriari buruzko dokumentala ikusi eta eztabaida egingo dute zentroko gizonezkoek. Eta bihar, hilak 8, 29 emakumek hartuko dute parte ‘Invisibles’ dokumentalaren inguruko solasaldian. Ekintza hauek guztiek dute Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailaren, Lan eta Justizia sailaren eta Emakunderen babesa.

 Buru gaixotasuna duten emakumeek jasaten duten indarkeriari buruzko ikerketa landu du Fedeafesek. 

Azterlanaren 1. faseko ondorioak kontsultatu

Genero-indarkeriaren arretan zerbitzu publikoek buru gaixotasuna duten emakumeen berezitasunak aintzat hartzeko beharraz ohartarazi du Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak. Horregatik, kasu hauek gainditzeko laguntza psikologiko espezializatua eskatzen du, baita koordinazio handiagoa ere osasun mentaleko sarearen, zerbitzu publikoen eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen artean.
Federazioak 2015ean eta 2016an landu duen ikerketak agerian utzi du bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko arriskua bikoiztu edota hirukoiztu egiten dela biktimak buru gaixotasun larriren bat badu. Ikerlanak nabarmentzen du buru gaixotasun larria duten emakumeen %80 inguruk indarkeri psikologikoa, fisikoa edota sexuala jasan duela bikotekideak eraginda euren bizitzako uneren batean. Gainera, azterlanak egiaztatu duenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen %42k ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen.

Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlan honetan parte hartu dute buru gaixotasuna duten emakume multzo batek eta genero-indarkeriaren eta buru osasunaren arreta-alorreko hainbat profesionalek, baita hiru foru aldundietako, zenbait udaletako, Osakidetzako, Emakundeko eta Eusko Jaurlaritzako indarkeria sailetako arduradunek ere. Azterlanean ondorioztatu dute indarkeriaren eta buru gaixotasun larriaren arteko harreman nabarmena dagoela. Horretaz gain, ezagutarazi dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buru gaixotasun larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeria-mota jasatea.
Ikerlanak ere agerian utzi du, buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari dagokionez, urrakortasuna areagotu dezaketen gizarte eta egitura faktoreak, bereziki, hauexek direla: buru gaixotasunaren estigma bera, bakardadea eta isolamendua sortzen duena, eta pertsona horren istorioaren sinesgarritasun eskasa. Era berean, kolektibo honetan maiz ematen den enplegu eta baliabide ekonomikoen gabeziak ere badu eraginik.

Buru gaixotasuna duten emakumeen urrakortasuna areagotzen duten faktoreen artean, euren burua defendatzeko baliabiderik ez izatea, autonomia falta eta beste pertsonekiko menpekotasuna izatea dago. Egoera zailtzen du ere autoestimu gutxi izateak edota bikotekidea edukitzeko zailtasunak izatea, horrek harreman desegoki gehiago izatera eraman baitezake.

Bestalde, ikerlanean buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeri arriskua murrizten duten faktoreak ere aipatzen dira; besteak beste, lagun zaitzakeen sare soziala izatea, enplegua edukitzea eta pobrezia egoeran ez egotea.
Ikerketaren ondorio gisa, Fedeafesek proposatzen du indarkeria jasan duten edo egun jasaten ari diren eta buru gaixotasun larria duten emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzu espezializatua sortzea. Era berean, zerbitzu publikoen arteko koordinazio egokia bermatzearen alde apustu egin du Fedeafesek, eta indarkeria prebenitzeko eta emakumeen ahalduntzea lortzeko taldeko esku-hartzea egitea aholkatu du, baita gizonekin lan egitea ere, maskulinotasun berrien ikuspuntutik.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, Fedeafes emakumeak eta profesionalak trebatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeri kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Zentzu horretan, indarkeria hautemateko prestakuntza-tailerrak gauzatu dira, eta aurten maitasun erromantikoa desmuntatzeko saioak egin dira Euskadin zehar. Horrela, parte-hartzaileek ikasi ahal izan dute zer nolako loturak dauden maitasuna ulertzeko mito horien eta emakumeen aurkako indarkeriaren artean. Halaber, emakumeak ahalduntzeko eta gai honen inguruan sentsibilizatzeko Facebookeko orria jarri du martxan Fedeafesek duela hilabete gutxi, y laster xede bera duen webgunea argitaratuko du.

Informazio gehiago lortzeko, ikerketa honen lehenengo fasearen laburpena kontsulta daiteke.

• Buru Osasunaren Nazioarteko Egunarekin bat eginik, Fedeafesek kolektibo honetako senideen lana eskertu du, eta administrazioei eskatu die buru gaixotasuna duten pertsonen gizarteratzean gehiago inplika daitezela

• Arartekoa eta Eusko Jaurlaritzako zein Arabako Diputazioko hainbat ordezkari Fedeafesen ondoan egon dira gaur buru osasunarekin duten konpromisoa azaltzeko

• Prentsaurrekoaren ondoren, Euskadiko buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen federazioaren barne dagoen Asafesek pintura erakusketa inauguratu du, Arabako elkarte honen 40. urteurrena ospatzeko

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, adierazi du gaur buruko osasun arazoak pertsona guztien erantzukizuna direla, eta nahasmendu psikikoa duten pertsonak “gizartean era duinean bizitzeko eta garatzeko” baliabide gehiago ematea eskatu die instituzioei. Buru Osasunaren Nazioarteko Egunarekin bat eginik Gasteizen gauzatu den ekitaldian, erakundeetako eta kolektibo sozialetako hainbat ordezkari bildu dira 9.000 pertsona eta 3.000 familia barne hartzen dituen Fedeafesekin batera.

Fedeafeseko presidente Mari Ángeles Arbaizagoitiaren hitzetan, “buru osasunaz eta buruko nahasmenduez naturaltasunez hitz egiteko garaia da”, horien ikuspegi soziala normalizatu ahal izateko. Halaber, aipatu du azken hamarkadetan familiek bereganatu dutela gaixotasun mentala duten pertsonen zaintza, “administrazio publikoek estaltzen ez zituzten beharrei erantzuna emanez”. Ildo horretatik, kolektibo honen jabekuntza lortzeko bide egokiena laneratzea dela esan du, eta pertsona hauek lana topatzeko zailtasun gehien dutenak direla erantsi du. Zehazki, nahasmendu mentala duten pertsonen %5k du lanpostu iraunkorra.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuorde Guillermo Viñegrak Asafes zoriondu du bere 40. urteurrenagatik, eta gogorarazi du Euskadin nahiz espainiar Estatuan sortutako lehen elkartea dela kolektibo honen inguruan. Asafes fundatu zuten familien ausardia azpimarratu du Viñegrak, garai hartan ospitale psikiatrikoak eta benefizentzia baitziren babes bakarrak. Eta egiteko asko falta den arren, azken hamarkadetan aurrera egin dela nabarmen esan du: “Egun, buru osasuna arlo sanitarioaren eta soziosanitarioaren ardatz nagusietakoa da”.

Horrez gain, Manuel Lezertua arartekoak adierazi du buruko osasun arazoa duten pertsonek arreta berezia merezi dutela, kolektiboaren zaurgarritasuna dela eta. Pertsona hauek euren eskubideak ezagutzearen garrantziaz aritu da, eta erakundeek kolektiboa ahalduntzeko esfortzua egitea aldarrikatu du, kolektiboak gizartean modu “erreal eta eraginkorrean” parte har dezan lortzeko.

Marian Olabarrieta Arabako Foru Aldundiko Gizarte Zerbitzuetako zuzendariak ere Fedeafeseko presidentearekin bat egin du kolektibo honen laneratzea bultzatzearen garrantzia azpimarratuz. Olabarrietak iragarri du lan-munduratzea erronka eta lehentasuna dela Diputazioarentzat, “ezin baita gizarteratze osoaz hitz egin lana kontuan hartzen ez bada”.

Gizarte Politiketako sailburuorde Lide Amilibiak nabarmendu du gizarteak babestu eta lagundu egin behar dituela kolektibo zaurgarrienak. Zentzu horretan, elkarteen ezinbesteko lanari erreparatu dio, eta gizarteratzearen bidea “elkarrekin jorratzeko” deia egin du.

Bestalde, Fedeafeseko ‘En Primera Persona’ batzordeko ordezkariek Buru Osasunaren Nazioarteko Eguneko adierazpena irakurri dute. Kolektiboak aurrez aurre dituen oztopo ikusezinez mintzatu dira: euren bizitzaren gaineko erabakiak hartzeko zailtasunak, lan-diskriminazioa edota ulertuak ez izatea, besteak beste.

Asafesen erakusketa

Buru Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira, Asafes elkarteak bere 40. urteurrenaren ospakizunei hasiera eman die. Arabako entitate horretako presidente Lucía Peñak inauguratu du elkarteko kideek gauzatutako artelanen erakusketa. “Duela lau hamarkada, atsekabea gaindituz, gizarteari kolektiboaren beharrak jakinarazteko oihuka hasi ziren emakume eta amen lana” eskertu nahi izan du Peñak.

Era berean, Fedeafes osatzen duten lau elkarteek (Agifes, Asasam, Asafes eta Avifes) egunotan informazio eta sentsibilizazio ekintza ugari burutzen ari dira, buruko nahasmendua duten pertsonen gizarteratzea sustatze aldera.

Ispilu sinbolikoa

Jardunaldi honetan, ekintza sinboliko berezia izan da, “Zu bezalakoa naiz oraindik ez badakizu ere” leloaren harira. Ispilu baten itxurak egiten zituen marko baten alde bietan jarri dira bi boluntario, “isla” horren argazkiak ateratzeko. Ekimen horren bidez, pertsona batentzat garrantzitsua dena beste batentzat ere badela jakinarazi nahi izan da, desberdintasunak desberdintasun. Argazki horiek sare sozialen bidez zabalduko dira egitasmoaren hedapena biderkatzeko.

Buru Osasunaren Nazioarte Egunaren txostena kontsultatu

Urriaren 10ean ospatzen da urtero Buru Osasunaren Nazioarteko Eguna, Osasun Mentalaren Munduko Federazioak arazo psikikoak dituzten pertsonen beharrak ikusarazteko sortu duen jardunaldia. Egun hori dela eta, Fedeafesek ekitaldi instituzionala egingo du, hilaren 10ean bertan, Gasteizko El Pilar zentro zibikoan 12:00ean. Erakunde publikoetako ordezkariak izango dira bertan, baita Fedeafesen barne dauden entitateetako hainbat lagun ere.

Kolektiboaren egungo egoeraz gogoeta egin eta aldarrikapenak plazaratzeko aukera aprobetxatuko du Fedeafesek. Gainera, ordezkari instituzionalek hitz egin ondoren, buruko osasun arazoak dituzten hainbat pertsonek Estatuko elkarte-mugimenduak landutako adierazpena irakurriko dute. ‘Zu bezalakoa naiz oraindik ez badakizu ere’ lelopean, buruko gaitzek guztioi eragiten digutela jakinarazi nahi du Fedeafesek, baita pertsona guztiok desberdintasun baino antzekotasun gehiago ditugula ere. Esate baterako, guztiok burutu nahi dugu geure bizi-proiektua, eta gizarteari ekarpena egin ere bai.

Hizketaldiaren ondoren, Asafesen, buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen Arabako elkartearen, 40 urteko historia gogora ekartzen duen erakusketa inauguratuko dute zentro berean.

Jarduerak hilabete osoan zehar

Urriaren 10eko jardunaldiaren harira, Fedeafesen kide diren elkarteek ekintza ugari antolatu dituzte hilabete osorako. Besteak beste, 22an, Gasteizen elkartuko dira euskal entitate hauetako kideak, elkarrekin eguna ospatu, bapo bazkaldu eta dantzatzeko.

Fedeafes federazioaren barne, buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen euskal elkarteak daude: Agifes Gipuzkoan, Asafes eta Asasam Araban, eta Avifes Bizkaian.

Urriko egitaraua kontsultatu

Azaroaren 3oean Emakunde – Emakumearen Euskal Erakundeko arduradunekin, eta bere idazkaria den Ana Alberdirekin, elkartu zen Fedeafes. Topaketa horretan, Arabako Zaballa espetxeko bederatzi presok ere parte hartu zuten, horietatik batzuk buru gaixotasuna zutenak. Bestalde, psikologoak eta espetxeko teknikoak ere han izan ziren. Euskal federaziotik María Ángeles Arbaizagoitia presidentea, Mari Jose Cano gerentea, Berdintasun saileko María Isabel García eta Haizea de Dios psikologoa egon dira.

Fedeafes bat dator Emakunderen bidez emakume presoek egin dituzten aldarrikapenekin; eta bereziki genero-indarkeria jasan duten emakumeei zuzenduriko baliabide egokituak izatearekin. Esaterako, Fedeafesek zentroko psikologoek egindako salaketa babestu du, presoek espetxe-baimenez gozatu ahal izateko egiturak edukitzea. Kontuan izan behar da, askok nahiz eta hirugarren gradua lortu ez dutela etxerik, beraz kartzelan bertan geratu behar dute.

Irune Lauzirikak, Emakundeko teknikoak, indarkeria egoerak identifikatzeko eta haiei aurre egiteko jarraibideak eman zizkien. Era berean, bileran parte hartu zuten Zaballako kartzelako teknikoek ere, buru gaixotasuna duten emakumeak artatzeko beharrak azpimarratu dituzte, eta egoera ahulean dagoen kolektibo hori artatzeko baliabide gutxi dagola nabarmendu dute.

Lan jardunaldia aurreko asteko “Buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeria” ikerketa ondorioen aurkezpena eta gero egin da. Azterlana Fedeafesek egin du Emakunderen eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailaren babesa izan du. Ondorio nagusien artean, aipatu dute bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko arriskua bikoiztu edota hirukoiztu egiten dela biktimak buru gaixotasun larriren bat badu. Gainera, buru gaixotasun larria duten emakumeen %80 inguruk indarkeria psikologikoa, fisikoa edota sexuala jasan dute bikotekideak eraginda euren bizitzako uneren batean.

Ikerketak ageria utzi dituen datuen aurrean, Fedeafesek proposatzen du indarkeria jasan duten edo egun jasaten ari diren eta buru gaixotasun larria duten emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzu espezializatua sortzea. Era berean, buru osasuneko sarearen, zerbitzu publikoen eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen artean koordinazio handiagoa eskatzen du.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, emakumeak eta profesionalak formatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeria kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Fedeafes, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, genero-indarkeriaren arretan zerbitzu publikoek buru gaixotasuna duten emakumeen berezitasunak aintzat hartzeko beharraz ohartarazi du. Horregatik, kasu hauek gainditzeko laguntza psikologiko espezializatua eskatzen du, baita koordinazio handiagoa ere osasun mentaleko sarearen, zerbitzu publikoen eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen artean. 

Federazioak 2015ean abian jarritako ikerketak agerian utzi du bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko arriskua bikoiztu edota hirukoiztu egiten dela biktimak buru gaixotasun larriren bat badu. Ikerlanak nabarmentzen du, buru gaixotasuna duten emakumeen kasuan, bikotea izan dutenen %80 inguruk indarkeria psikologikoa, fisikoa edota sexuala jasan duela euren bizitzako uneren batean.

Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlan honetan parte hartu dute genero-indarkeriaren eta buru osasunaren arreta-alorreko buru gaixotasuna duten emakumeek eta profesionalek, eta indarkeriaren eta buru gaixotasun larriaren arteko harreman nabarmena baieztatu dute. Horretaz gain, ondorioztatu dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buru gaixotasun larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeri mota gertatzeko posibilitatea.

Ikerlanak ere agerian utzi du, buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari dagokionez, urrakortasuna areagotu dezaketen gizarte eta egitura faktoreak, bereziki, hauexek direla: buru gaixotasunaren estigma bera, bakardadea eta isolamendua sortzen duena; eta pertsona horren istorioaren sinesgarritasun eskasa. Era berean, kolektibo honetan maiz ematen den enplegu eta baliabide ekonomikoen gabeziak ere badu eraginik.

Buru gaixotasuna duten emakumeen urrakortasuna areagotzen duten faktoreen artean, euren burua defendatzeko baliabiderik ez izatea, autonomia falta eta beste pertsonekiko menpekotasuna izatea dago. Egoera zailtzen du ere autoestimu gutxi izateak edota bikotea edukitzeko zailtasunak izatea, horrek harreman desegoki gehiago izatera eraman baitezake.

Bestalde, ikerlanean buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeri arriskua murrizten dituzten faktoreak ere aipatzen dira; besteak beste, lagun zaitzakeen sare soziala izatea, enplegua edukitzea eta pobrezia egoeran ez egotea.

Ikerketaren ondorio gisa, Fedeafesek proposatzen du indarkeria jasan duten edo egun jasaten ari diren eta buru gaixotasun larria duten emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzu espezializatua sortzea. Era berean, indarkeria prebenitzeko taldeko esku-hartzea egitea eta emakumeen ahalduntzea lortzea aholkatzen du ikerlanak, baita gizonekin lan egitea ere, maskulinotasun berrien ikuspuntutik.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, emakumeak eta profesionalak formatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeri kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioko (Fedeafes) hainbat kide Iñigo Urkullu lehendakariarekin eta Angel Toña Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburuarekin elkartu ziren urriaren 7an kolektiboaren gizarteratze eta laneratze beharrak azaltzeko eta Eusko Jaurlaritzako sail guztien arteko elkarlana eskatzeko, estigmari aurre egite aldera. Izan ere, aurreiritzi eta etiketa horiek eragina dute pertsonaren bizitzako arlo guztietan: osasuna, harreman sozialak, hezkuntza, enplegua, etxebizitza, aisialdia…). Gobernu autonomikoaren egoitzan egindako topaketa urriaren 10ean den Buru Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira antolatu zuten.

‘Jar zaitez nire tokian. Nirekin bat egin‘ leloarekin, euskal elkarteen mugimenduak, Estatu mailakoaren eskutik, gaitz psikikoekiko enpatia sustatu nahi du; izan ere, kolektibo horrek estigma eta gizarte-bazterketa sufritzen du. “Beharrezkoa da buru gaixotasuna duten pertsonak gizarteratzea, eurei arreta emateko baliabide gehiago eskaintzea, baita estigma soziala gainditzeko zeharkako politikak lantzea ere“, jakinarazi zuen Mª Ángeles Arbaizagoitia Fedeafeseko presidenteak. Gainera, alderdi konkretu batzuen alde apustu egin behar dela azpimarratu zuen: prebentzioa, diagnostiko goiztiarrak, zaintzaren jarraitasuna, buru osasuna jorratzeko formula berrien aldeko inbertsioa, psikoterapiari indar gehiago ematea eta terapia berriak bultzatzea, hain zuzen.

Euskadiko 3.000 familia, 9.000 pertsona eta lau elkarte (Agifes Gipuzkoan, Avifes Bizkaian, eta Asafes eta Asasam Araban) biltzen dituen federazio honen arabera, buru osasunaren aldeko inbertsioak “zaintzaren jarraitasuna bermatu behar du, pertsonen errekuperazioa sustatze aldera. Hortaz, tratamenduak integrala behar du izan, eta neurri terapeutiko guztiak barne hartu (psikoterapia, laguntza psikosozialak, farmakologia…), pertsona bakoitzaren beharren arabera“. Era berean, Fedeafesek eredu komunitarioaren alde egin du apustu, pertsonak bere gertuko ingurunean txertatzeko. Horretarako, “ezinbestekoa da baliabide eta zerbitzu berrien alde inbertitzen jarraitzea, pertsona hauek euren komunitatean bizi eta garatzeko aukera izan dezaten. Horrela, kolektiboaren duintasuna bermatu, estigma sozialari aurre egin eta buru gaixotasuna gizartean normaltasunez ikusarazi nahi dugu, beste gaixotasunekin gertatzen den moduan“, adierazi zuen Mª Ángeles Arbaizagoitiak. Halaber, familiei babesa ematearen garrantzia ere nabarmendu zuen, buru gaixotasuna duten pertsona askoren errekuperazio prozesuan oinarrizkoak baitira.

Iñigo Urkullu kolektiboarekin oso gertukoa izango da eta gizarteratze eta laneratze beharrei erantzun beharra dagoela onartu zuen. Bileran, buru gaixotasuna duten pertsonen Fedeafeseko batzordeko ordezkariek eta hainbat senidek lehendakariari azaldu zioten nolako esperientzia bizi duten buru nahasmenduarekin eta nola lortu duten aurrera egin eta bizitza normalizatua izatea. Fedeafeseko buru gaixotasuna duten pertsonen batzordeko ordezkaria den Mª Isabel García Peñak baieztatu zuen “tratamendu eta laguntza psikosozial egokiekin bizitza normalizatua” izan dezaketela.

LANERATZEA
Kolektibo honen langabezi orokortuko egoera oztopo nagusietakoa da pertsona hauen errekuperazio eta normalizazioan. Osasun mentaleko Espainiako konfederazioak emandako datuaren arabera, diagnostikatuta dauden pertsonen %85k ez du lanposturik. Zentzu horretan, Fedeafesetik eskatu dute “pertsona horien laneratzea bultzatzeko politikak sustatzea, lanerako prestakuntza-programak lantzea eta kontratazioa suspertzea“. Horrez gain, kolektiboari bereziki zuzendutako baliabide eta zerbitzuak bultzatzea ere aldarrikatu dute: enplegu zentro bereziak, tutoretzapeko lanpostuak, enplegurako erreserba-kuotak, eta abar. “Egiaztatua dugu: laguntzekin, buru gaixotasuna duten pertsonek lan egin eta euren bizitza normalizatzeko aukera dute“, baieztatu du Arbaizagoitiak.

Bideoa eta argazkiak

Liburuxka deskargatu

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak (Fedeafes) “eritasun psikikoa duten emakumeek diskriminazio bikoitza” jasaten dutela ikusarazi nahi du; izan ere, “patologia horien nahiz euren generoaren inguruan estigma soziala” dago. “Denbora luzez, genero-ikuspegia buru osasunarekin loturiko gaietatik baztertua izan” dela nabarmendu dute. Errealitate horren aurrean, Fedeafesek eta bere lau elkarteek (Avifes, Agifes, Asafes eta Asasam) generoa euren jarduera-eremuan pixkanaka lantzen joateko prozesu bati ekin diote, parekidetasunari buruzko ikerketa batetik abiatuz.

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlan horren emaitzek agerian uzten dutenez, Fedeafesek eskaintzen dituen zerbitzu eta programetan gizon kopuru bikoitza dago, emakumeekin alderatuz. Familien papera ere nabarmentzen dute, eta euren sentsibilizazioa landu behar dela diote, “gaixotasun mentala duen senidearen parte-hartze sozialaren garrantziaz jabetzeko, bereziki enpleguaren arloan”. Horrez gain, jakinarazi dute buru osasun arazoa duten emakumeek “ahalduntze-maila baxua” dutela, eta, horrenbestez, zaila egiten zaiela “eskubideak dituztela sinestea”. Emakumeen partaidetza-maila eskasa enpleguaren arloan nabari da gehien.

Emakume zaintzaileak

Buru gaixotasuna duten pertsonak zaintzen dituzten emakumeen rola ere aztertzen du ikerlanak, eta familiei zuzendutako zerbitzuetan gehienak emakumezkoak direla nabari da. Hala ere, “azken urteotan gero eta gizonezko zaintzaile gehiago agertzen ari direla antzematen da”. Bestalde, “emakume zaintzaile gehienak sufrimendu handiko egoerak” bizi izan dituztela edo bizitzen ari direla jakinarazi dute, “seme edo alabaren gaixotasunaren errudun direla sentitzen dutelako”.

Azterlanaren arabera, buru gaixotasuna duen pertsona bati etengabe zaintzeak osasun arazoak eragiten dizkie zaintzaileei, eta atsedenaldiak edo zainketa-lanerako laguntzak eskaintzera zuzendutako baliabideak “ez dira nahikoak”.

Azterlanaren aholkuak

Fedeafesetik azpimarratu dute buru gaixotasuna duten emakumeen jabekuntzarako tailerrak, ikastaroak eta taldeak antolatu behar direla, euren parte-hartze soziala eta laneratzea ahalbidetzeko, batik bat tradizionalki gizonen esparrua izan diren eta lan-eskaintza zabalagoa duten sektoreetan. Senideei bideratutako prestakuntza-ekintzak ere beharrezkoak dira, nahasmendua duen familiartekoa gehiegi babes dezaten ekiditeko.

Gainera, euskal federaziotik aldarrikatzen dute emakume eta gizonen berdintasuna bultzatzen duten erakundeek euren politiketan kontuan izan ditzatela buru gaixotasuna duten emakumeen behar espezifikoak, eta baliabide eta zerbitzuak kasu horietara egokitzea.

Beste helburuetako bat da “emakume eta gizonezkoen parekidetasuna lantzen duten erakundeak sentsibilizatzea, buru gaixotasuna duten pertsonen zainketarako baliabide publikoak areagotzearen beharraz ohartu daitezen, eta arlo honetan elkarren arteko erantzukizun soziala bultzatzea”.

Zainketarekin loturiko programetan gizonek parte har dezaten sustatzea ere proposatzen dute. Zehazki, gizon taldeak sortzea eta, maskulinitate berrien ikuspegitik, zainketaren etikari lotutako balioak barnera ditzaten bultzatzea planteatzen dute.

‘Buru Osasuna eta Emakumea’ kanpaina

Emakumeen sentsibilizazioa eta jabekuntza sustatzeko, ‘Emakumea eta Buru Osasuna’ kanpaina jarri du martxan Fedeafesek. Besteak beste, informazio-liburuxkak landu dituzte, azterlanak hainbat arloen inguruan jasotzen dituen ondorioak eta aholkuak ezagutarazteko. Liburuxkak Euskadin banatu dituzte, baita gizarte-zerbitzuekin, osasunarekin, hezkuntzarekin nahiz enpleguarekin loturiko zenbait erakundetan ere, berdintasunaren alde sentsibilizatzeko.

Kanpaina honen baitan gauzatutako ekintzen barne, zineforum saioa eskaini zuten Zaballako espetxean, martxoaren 2an, gaixotasun psikikoa duten emakumeei eta gainerakoei ahalduntzen laguntzeko. Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailaren nahiz Emakunderen babesa du kanpaina honek.

Azterlanaren laburpena kontsultatu

Gizarte-estigmak buru gaixotasuna duten pertsonak isolamendura eta bakardadera bultzatzen ditu. Horrela dio Buru Gaixotasuna duten Pertsona eta Senide Elkarteen Euskadiko Federazioak gaur aurkeztu duen azterlanak. Proiektuan 200 pertsona inguruk parte hartu dute, bai gaixotasun mentala dutenak eta horien senideak eta bai sektore anitzetako eragile nagusienetako batzuk ere. Ikerlanaren helburua da pertsona horien gizarteratzea sustatzea eta komunitate-ingurunean parte hartze normalizatua izan dezaten laguntzea.

Mari Jose Canok, Fedeafeseko gerenteak, azpimarratu du estigma sozialak buru gaixotasunak berak baino kalte gehiago egiten diela pertsonei, gizartean hautematen dizuten “uste okerrak” barneratu egiten dituztelako. Adituak jakinarazi du tratamendu soziosanitario egokiarekin bizitza normalizatua eraman dezaketela buru gaixotasuna duten pertsonek, baina aurreiritziek sortzen duten “hesi ikusezin” horren ondorioak jasan behar izaten dituzte.

Gaur Bilbon egindako ekitaldian parte hartu dute Gizarte Politiketako sailburuordeak, Iñigo Pombok, eta Osasun sailburuordeak, Guillermo Viñegrak. Eusko Jaurlaritzak egindako lana babestu eta aintzat hartzen duela adierazi du Pombok, eta elkarte-mugimenduak hiru erronkari eutsi behar diela esan du: gizartea sentsibilizatzea, administrazioen eta kolektiboaren arteko lotura izatea eta gaixotasuna duten pertsonei babesa ematea. “Ez zaudete bakarrik, zuekin gaude”, nabarmendu du.

Bestalde, Viñegrak aipatu du euskal gizartea “tolerantea eta bihozbera” izan behar duela, eta “ez beldurtia” buru osasun arazoak dituzten pertsonak gizarteratzerakoan. Gaineratu du guztion betebeharra dela “ezjakintasunaren, banakotasunaren eta aurreiritziaren aurka egitea”.

Txostenaren arabera, estigma sozialak asko kaltetzen du buruko gaitza duten pertsonen ongizate emozionala, kulpa eta sufrimendua eragiten baitie. Harreman pertsonalak ere gutxitu egiten dira, bazterketaren beldurragatik euren gaixotasuna ezkutatu egiten baitute kasu ugaritan.

Eusko Jaurlaritzaren Enplegu eta Gizarte Politiken Departamenduak babestutako azterlanak ere mahai gainean jartzen ditu estigmak senitartekoengan dituen ondorioak eta gizarte-sentsibilizazioko ekimenak burutzearen garrantzia nabarmentzen du. Osasunaren eta gizarte zerbitzuen arloen koordinazioaren alde apustu egiten du Fedeafesek, eta komunikabideen garrantzia azpimarratzen du, buru gaixotasunaren eta berau jasaten duten pertsonen irudi erreala transmititzeko eta estigma gainditzen laguntzeko boterea baitaukate.

Aurreiritziek eragin garbia daukate buru gaixotasuna duten pertsonen lan-aukeretan eta euren garapen pertsonalean, gizarte-bazterketaren ondorioz euren gaitasunak ukatzen baitituzte kasu askotan. Senideek eta profesionalek, sarritan, pertsona hauen erabakimena ukatzeko joera dutela ere azaltzen du azterlanak, gehiegi babesten baitituzte eta euren gaitasunekiko zalantzak sortzen baitzaizkie.

Amaitzeko, 12 interes-talderentzako jarduteko proposamen konkretuak eskaintzen ditu txotenak: buru gaixotasuna duten pertsonentzako, senideentzako, laguntza-profesionalentzako, elkarte-mugimenduarentzako, osasun sistemarentzat, gizarte zerbitzuentzat, tokiko erakundeentzat, enplegu arloarentzat, hezkuntza sistemarentzat, komunikabideentzat, kulturarentzat eta justiziarentzat.

Azterlan laburtua
Azterlan osoa

FEDEAFESeko presidenteak, Mª Ángeles Arbaizagoitiak, psikiatria elkarteari eskerrak eman dizkio eta horrelako sariek buru gaixotasuna duten pertsonen alde lanean jarraitzeko indarra ematen dutela azpimarratu du, estigma soziala baztertzeko eta buruko eritasunak gainontzeko gaixotasunekin parekatzeko.

Lekeition burutu den Euskadiko eta Nafarroako Psikiatria Elkartearen XII. Urteroko Topaketan erabaki zuten saria FEDEAFESi ematea. Elkarte horren helburua osasun sistemaren barne dagoen psikiatria espezialitatea zaintzea da, eta buru gaixotasuna duten pertsonei zuzendutako arreta bikaina bultzatzea.

Fedeafesek 3.000 familia baino gehiago biltzen ditu eta 9.000 pertsona baino gehiago ordezkatzen ditu. Federazioko kide dira, Agifesekin batera, Avifes (Bizkaia), Asafes (Araba) eta Asasam (Aiara harana).