“Familiak Administrazioaren aurretik joan gara, baliabiderik ez zegoenean laguntza eskainiz, eta beti boluntariotzatik. Erakunde publikoek eskaintzen ez zituzten baliabideak sortu genituen eta erantzukizun publikoko zerbitzuak dira egun”, adierazi du Fedeafeseko arduradunak.

Fedeafeseko presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiak Sareen Sarearen aitorpena jaso du gaur, maiatzak 12. Urtero, Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialeko Egunarekin bat ematen duten sariak Euskadi solidarioagoa, kohesionatuagoa eta inklusiboagoa eraikitzen lagundu duten pertsonen lana aitortzen du.

Arbaizagoitiak 36 urte daramatza boluntario gisa. “Bere ibilbide luze eta oparoan erantzun kolektiboak eraiki ditu osasun mentalaren esparruan, eta eredugarria da sektore osoan, bai Araban eta baita Euskadin ere”, azaldu du Sareen Sareko presidente Borja Dovalek. Nabarmen hunkituta, “buru osasuneko arazoak dituzten pertsonentzako baliabideetan gehiago inbertitzeko” eskaera egin du, “giza eskubideen errespetua eta pertsonen bizitza autonomoaren sustapena kontuan hartuta”.

Fedeafeseko ordezkari nagusiak gogora ekarri ditu elkarte mugimenduan emandako lehen urteak, haren seme Txomin gaixotzearekin batera. Duela 30 urte, bere buruaz beste egin zuen semeak, eta Arbaizagoitiak, une gogor haiei aurre eginez, kolektiboaren alde buru-belarri lanean jarraitzea erabaki zuen. “Bidegabekeri izugarria sentitu nuen buru osasuneko arazoa zuten pertsonak alboratzen zirela ikustean. Bakardadera bultzatzen ziren, bizi-proiektu duinik izateko itxaropen guztiak ezabatuta. Egoera horri eta baliabide faltari aurre egiteko, semearen heriotzaren ostean ere pertsona hauen alde lanean jarraitzeko erabakia hartu nuen, buru nahasmendua dutenentzako arreta egokia aldarrikatzeko”, adierazi du.

“Familiak Administrazioaren aurretik joan gara, baliabiderik ez zegoenean laguntza eskainiz, eta beti boluntariotzatik. Erakunde publikoek eskaintzen ez zituzten baliabideak sortu genituen eta erantzukizun publikoko zerbitzuak dira egun”, aipatu du Agifes (Gipuzkoa), Asafes (Araba), Asasam (Aiarako bailara, Araba) eta Avifes (Bizkaia) elkarteak bateratzen dituen federazioko arduradunak.

Youtube bitartez zuzenean emandako ekitaldian, Iñigo Urkullu lehendakariak Mari Ángelesen ibilbidea txalotu eta hirugarren sektore sozialeko erakundeen zeregina azpimarratu du: pertsona bakoitza oinarri hartuta, ongizate kolektiboa eraikitzen laguntzen dutela nabarmendu du, eta aipatu du parte-hartzea bultzatu nahiz eskubide eta erantzukizun publiko partekatuak defendatzen dituztela esku-hartze sozialaren esparruan.

Jardunaldia ekitaldi instituzionalarekin hasiko da goizeko 12:00etan Laudioko Casino eraikinean. Jarraian, Fedeafeseko buru nahasmendua duten pertsonen batzordeko kideek jardunaldiko adierazpena irakurriko dute.

Horrez gain, Laudioko udal parkean zuhaitz bat landatuko dugu ekintza sinboliko bezala, aurresku batekin eta musikaz lagunduta. Azkenik, photocall-a egongo da eta bertaratutakoek argazkiak atera ahal izango dute Konfederazioko markoan, #Bizitzarekinbategin kanpainaren baitan.

Anima zaitez topaketan parte hartzera!

Fedeafes, la federación de Euskadi de asociaciones de familiares y personas con problemas de salud mental, ha presentado hoy en Vitoria-Gasteiz un estudio en el que analiza la oferta de recursos sociosanitarios destinados en Euskadi al colectivo de personas con problemas de salud mental. María Ángeles Arbaizagoitia, presidenta de la entidad vasca, ha abogado por que este estudio sirva para impulsar una reflexión conjunta, entre administraciones y sectores social y sanitario, sobre las necesidades y retos de futuro de este colectivo. Por su parte, María José Cano, gerente de Fedeafes, ha hecho especial hincapié en la necesidad de apostar por la mejora de la atención en salud mental a menores, jóvenes, personas sin diagnóstico y residentes en entornos rurales, así como de atender al envejecimiento de las personas con problemas de salud mental y de incrementar los recursos residenciales para el colectivo.

En el acto de presentación del estudio, celebrado esta mañana en el Palacio de Congresos Europa de Vitoria-Gasteiz, han participado también Beatriz Artolazabal, consejeras de Empleo y Políticas Sociales, y Nekane Murga, consejera de Salud. Artolazabal ha abogado por “ampliar la investigación en el terreno de la atención a las personas con problemas de salud mental, generando iniciativas innovadoras para preservar en todo lo posible su autonomía. La consejera de Empleo y Políticas Sociales ha asegurado, además, que “tanto en el ámbito de los servicios sociales como en el de salud, es preciso potenciar, aún más, la atención domiciliaria a través del uso de nuevas tecnologías. El hogar se debe convertir en un centro sociosanitario que cuente con apoyo desde el exterior, y eso requiere un apoyo humano y tecnológico”. Del mismo modo, ha reconocido la importancia de “la coordinación social y sanitaria para la atención a las personas desde una concepción de integridad y continuidad de los cuidados”.

Por su parte, la consejera de Salud, Nekane Murga, ha destacado la recientemente aprobada ordenación de la gobernanza sociosanitaria que implica a administraciones, organizaciones no gubernamentales, y profesionales. “Este modelo, recientemente aprobado por el Consejo Vasco de Atención Sociosanitaria, debe ahora concretarse en un desarrollo normativo que llevaremos a cabo conjuntamente el departamento de Empleo y Políticas Sociales y el de Salud”. Murga también ha hecho referencia al catálogo de recursos e intervenciones sociosanitarias que están desarrollando para que las carteras de servicios social y sanitaria dispongan de una visión actualizada de recursos a potenciar y, en su caso, a desarrollar. Así mismo, ha reconocido la labor realizada por Fedeafes.

En esta misma dirección, María José Cano ha subrayado la necesidad de incrementar los servicios de apoyo a la vida independiente, centrados en factores como la calidad de vida, la potenciación de las capacidades y la atención individualizada. También ha mostrado especial inquietud por el “limitado acceso a los servicios en las zonas rurales”, donde se debería garantizar el acceso al “transporte a domicilio” y crear equipos de profesionales ambulantes. Asimismo, Cano ha apostado por “flexibilizar la atención en las zonas limítrofes para que las personas afectadas puedan recurrir a los servicios sociales más cercanos, aunque no correspondan a su provincia”.

Otro de los ejes destacados en las conclusiones del estudio es la importancia de destinar más recursos a la atención a menores, ya que “cada vez nos llegan casos de personas más jóvenes”. Algunas de las acciones aconsejadas son el refuerzo de la prevención desde el ámbito de la educación y la atención primaria, y el apoyo a las familias mediante programas que orienten y den apoyo psicológico. Del mismo modo, ha indicado que es necesario crear hospitales de día infanto-juveniles en los territorios donde no existen.

La responsable de Fedeafes ha incidido también en que es necesario reforzar el sistema de apoyo a personas con padres o madres mayores, para que puedan continuar en su entorno comunitario, en su domicilio, una vez que sus familiares fallezcan o no puedan asumir las labores de cuidado.

También ha merecido especial atención en el informe presentado hoy el colectivo de mujeres, que se encuentra con mayores obstáculos en el acceso a los servicios a consecuencia de la “múltiple discriminación” que les afecta, por su condición de mujer, por tener un trastorno mental y por la discapacidad. Estas mujeres son víctimas de violencia en un altísimo porcentaje, y suelen encontrar “serias dificultades a la hora de acceder a casas de acogida de mujeres”. También se percibe una brecha entre mujeres y hombres en cuanto a la participación en los recursos sociosanitarios y ocupacionales, puesto que “el número de hombres es significativamente mayor en estos entornos”. La responsable de Fedeafes ha recordado que ya se investigó esta circunstancia y se llegó a la conclusión de que se debía, por una parte, a la “sobreprotección de las familias” y, por otra, al rol tradicional, que ve más normalizado que la mujer se quede en casa, protegida, y que asuma las labores de cuidado del hogar”. Además, Cano ha insistido en que hay que incorporar la perspectiva de género en los servicios públicos y realizar un análisis de la derivación que se realiza desde los servicios públicos de hombres y mujeres. Asimismo, ha indicado la necesidad de crear unidades de psiquiatría perinatal para apoyar a las mujeres en el embarazo y posparto, así como servicios de apoyo para las mujeres madres.

Por otro lado, Cano ha exhortado a todos los agentes implicados en la atención a las personas con problemas de salud mental a desarrollar servicios “más proactivos” de cara a las personas sin diagnóstico, que no tienen cabida en el ámbito sociosanitario. En ese sentido, considera necesario apostar por la “psiquiatría de calle”, un programa que está orientado a atender a personas sin techo y que podría implantarse en todos los territorios vascos, así como los tratamientos asertivos comunitarios.

La gerente de Fedeafes ha señalado también la urgencia de mejorar la respuesta al colectivo de personas con trastorno de la personalidad y adicción a las drogas. “Los recursos están enfocados a la atención a las personas con trastornos crónicos, pero cada vez hay una mayor prevalencia de este tipo de casos, y deberíamos contar con más servicios con profesionales especializados en esta problemática”.

Fedeafes apuesta también por reforzar los apoyos para la inserción laboral del colectivo. “Es importante favorecer el paso desde los centros ocupacionales al empleo protegido o normalizado, así como facilitar el regreso de las personas que participan en este proceso al ámbito ocupacional en caso de que no hayan podido adaptarse al nuevo entorno laboral”. Mejorar los servicios de respiro para familiares y reforzar los programas de ocio y tiempo libre para la mejora de la calidad de vida de las personas con problemas de salud mental son otras de las acciones propuestas.

Por su parte, Arantza Remiro, investigadora Fundación Ede, ha explicado la metodología que ha seguido el estudio, que ha contado con la colaboración de las asociaciones Agifes, Asafes y Asasam, además de con el apoyo de los departamentos de Empleo y Políticas Sociales. Para el desarrollo de la investigación se ha contado con 34 profesionales de los ámbitos de salud y servicios sociales de los tres territorios. Remiro ha puesto sobre la mesa la “invisibilización social” a la que se enfrenta el colectivo, que “se refleja también en los informes y memorias en los que se ha basado el estudio”.

Buru nahasmendua duten emakumeek bi edo lau aldiz arrisku gehiago dute bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko, gainerako emakumeekin alderatuz. Hala adierazten du Fedeafesek iaz aurkeztutako ikerlanak. Azterlan horren arabera, gainera, gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan du indarkeria psikologikoa, fisikoa edo sexuala helduaroan. Gainera, azterlanak egiaztatu duenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen %42k ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen. Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %26k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkagarria da kasuen erdian psikiatrak ez dituela hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Testuinguru horretan, indarkeriari modu integralean heltzea eskatzen du Fedeafesek, profesionalen prestakuntza kontuan hartuz, baita biolentzia-kasuen aurrean esku hartzeko eta deribazioak egiteko protokoloak landuz ere. Era berean, emakumeen babeserako baliabideetan kolektibo honetako andreei harrera bermatzea eskatu die euskal federazioak erakunde publikoei.

Errealitate horri aurre egiteko burutako ekintzen artean, Fedeafesek bultzatutako Emakumea eta buru osasuna kanpaina dago. Ekimen honen barne dago sentsibilizaziora eta kolektiboaren ahalduntzera bideratutako webgunea, baita Facebookeko orria ere. Horrez gain, Espainiako Buru Osasunaren konfederazioak sustatutako #NosotrasSíContamos kanpainarekin bat egin du euskal federazioak, kolektiboaren eskubideak aldarrikatzeko. Zehazki, Fedeafeseko berdintasun arloko bi emakume agertzen dira kanpainako bideoan. Batetik, Mª Isabel García Peñak azpimarratu du “emakumeon beharretara egokitutako arreta jasotzeko beharra” dagoela eta Fedeafeseko presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiak nabarmendu du ezinbestekoa dela “gizartea eta profesionalak sentsibilizatzeko eta prebentzioa lantzeko kanpainak egitea, baita kolektiboko emakumeak ahalduntzeko kontzientziazio ekintzak burutzea ere. Era berean, “lantalde profesionalentzako laguntza gehiago eskatu du, indarkeria hautemateko gaitasunak landu ditzaten”.

Emakumeenganako indarkeriari buruzko azterlana

Fedeafesek landutako eta Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlanak azaleratu du indarkeria jasatearen eta buru gaixotasun larria izatearen artean harreman nabarmena dagoela. Horrez gain, ezagutarazi dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buruko osasun arazo larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeria-mota jasatea. 

Zentzu horretan, Fedeafesek gogorarazi du 2017an Eusko Legebiltzarrak buru osasunaren aldeko adierazpen instituzionala onartu zuela, talde parlamentario guztien babesarekin. Euskal Ganberak kezka berezia adierazi zuen “genero-indarkeria pairatzen duten eta buruko gaixotasunak dituzten emakumeengatik”. Horregatik, onartutako deklarazioan administrazioei eskatu zien “zain dezatela kolektibo hori” eta “bere beharrei erantzun egokia eman diezaiotela”.

Kolektiboa hobeto artatzeko proposamenak

Ikerketaren ondorio gisa, genero-ikuspegitik lan egitea proposatu du Fedeafesek. Gainera, emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzuak eta harrera-etxeak buruko osasun arazoak dituzten emakumeen beharretara egokitzea eskatu du. Era berean, zerbitzu publikoen arteko koordinazio egokia bermatzearen alde apustu egin du Fedeafesek.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, Fedeafes emakumeak, gizonezkoak eta profesionalak trebatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeria kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Profesionalak sentsibilizatzeko gida

Buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida landu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio.

Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko Federazioak adierazi du emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar dela euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, adierazi bezala, beharrezkoa da genero-ikuspegia barneratzea buruko osasun arazoak dituzten emakumeekiko esku-hartzean. Erakunde horretako presidente Mª Ángeles Arbaizagoitiaren hitzetan, “emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar da euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste”.

Zentzu horretan, kolektibo honek gizartean jasaten duen “diskriminazio bikoitza” salatu du euskal federazioaren arduradunak: euren diagnostikoagatik eta emakume izateagatik pairatzen duten desberdintasun egoera, hain zuzen. Hori dela eta, Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatuz, errealitate horretaz ohartarazi nahi ditu administrazioak, baita emakume hauek indarkeriaren biktima izateko duten arriskuaz ere; eta egoera horiek ekiditeko behar adina neurri hartzeko eskatu du, azken urteotan aurkeztutako ikerketa-lanetan aditzera eman duen moduan.

Avifes, Agifes, Asafes eta Asasam elkarteak batzen dituen federazioak hainbat azterlan gauzatu ditu azken urteotan, gai anitzen inguruan: berdintasuna, emakumeen aurkako biolentzia, bizi-kalitatea eta enplegua. Andrazkoek bizi duten desparekotasun egoera aztertu nahi izan du Fedeafesek, eta baita emakume hauen aurkako indarkeria ere. Ikerketa horietan lortutako datuen arabera, Fedeafesetik jakinarazi dute kolektiboari zuzendutako zerbitzuak eta enplegu-baliabideak baliatzeko garaian, baita enplegu normalizatuan ere, alde nabarmena dagoela andrazkoen eta gizonezkoen artean: gizonezkoen kopurua bikoitza da, hain zuzen; eta gizarteratze eta laneratze baliabideetara bideratzen diren pertsonen artean ere antzeko mailan dago portzentaje hori.

Era berean, euskal federaziotik aldarrikatu dute emakumeen eta gizonen parekidetasuna jorratzen duten erakundeek beren politika guztietan kontuan izan ditzatela kolektibo honen behar espezifikoak eta horietara egokitu ditzatela euren baliabide eta zerbitzuak.

Emakumeak ahalduntzeko ekintzak

Kolektibo honek pairatzen duen kalteberatasun egoeraz kontzientziatzeko, emakume hauei informatzeko eta euren jabekuntza bultzatzeko hainbat sentsibilizazio ekintza burutzen ari da Fedeades Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna’ orrialdean. Horrez gain, www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunea ere abian jarri du kontzientziazio eta informazio lanari indar gehiago emateko.

Bestalde, bai Fedeafes eta bai bere barne dauden elkarteak buru-belarri ari dira lanean emakumeak ahalduntzeko taldeko ekintzen eta andrezkoen nahiz profesionalen prestakuntzaren bitartez. Gainera, gizonezkoentzako ikastaroak ere antolatzen ditu maskulinitate berrien inguruan, eta buru nahasmendua duten emakumeen gizarteratzea sustatzeko ekintzak ere lantzen ditu.

Horrez gain, Zaballa espetxearekin kolaboratzen du Fedeafesek, kartzelaratuta dauden emakumeak ahalduntzeko, kolektibo bereziki zaurgarria baita indarkeria nahiz desparekotasun egoeren aurrean. Zentzu horretan, zenbait sentsibilizazio ekintza burutuko dituzte bihar emakume horiekin, eta berdintasunari buruzko eztabaida egingo dute ondoren.

Buruko osasun arazoak dituzten emakumeen desberdinkeria-egoeraren gaineko informazio gehiago dago www.emakumeaetaburuosasuna.org webgunean, baita indarkeria-egoerekiko kalteberatasun mailari buruzko datuak ere.

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak. 

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta. 

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak. 

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten. 

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”. 

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko. 

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio. 

• Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako biolentziaren biktima izateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute gaixotasun mental larria duten emakumeek, gainerako emakumeekin alderatuta
• Azterlanaren egile Alicia García Santosek uste du datu hauek “icebergaren punta” direla, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu-tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko

·       Eusko Jaurlaritzaren Enplegu eta Gizarte Politiken sailak eta Emakundek bultzatuko ikerlanak mahai gainean jarri du gaixotasun psikiko larria duten emakumeen %80k, noizbait bikote-harremana izan dutenen artean, jasan duela indarkeria

·       Buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak azpimarratu duenez, garrantzitsua da emakume hauen kontakizunari jaramon egitea, arreta-zerbitzuetako profesionalek ez baitiote behar bezalako arreta ematen kasu askotan

Buru gaixotasuna duten emakumeen %75k indarkeria jasan du noizbait familiartean edo bikote-harremanean. Horrela dio Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak, gaur aurkeztutako ikerlanak. Lan horren arabera, nahasmendu psikiko larria duten emakumeen %40 izan da bortxakeria sexualaren biktima.

2015 eta 2016 urteetan zehar 33 profesionalen laguntzarekin, nahiz Osakidetzaren eta instituzioen kolaborazioarekin, gauzatutako azterlanak mahai gainean jarri du buru gaixotasun larria duten emakumeen egoera; izan ere, gainerako emakumeekin alderatuz, indarkeria jasateko arrisku bikoitza edo laukoitza dute, eta jasaten ari direna ez dute biolentzia gisa identifikatzen kasuen %40n. Azterlan hau aitzindaria da espainiar Estatuan, orain arte ez baitira errealitate honen datu kuantitatiboak jaso.

Azterlanaren egile Alicia García Santosen esanetan, datu hauek “icebergaren punta” dira, eta ikerketa gehiago burutzeko beharra nabarmendu du, emakume hauek sufritzen duten abusu tasa ikaragarriaren ikuspegi zabalagoa lortzeko. García Santosek azaldu bezala, buru gaixotasuna duten emakumeek bizi dituzten indarkeria moten artean fisikoa, sexuala, ekonomikoa eta instituzionala desberdindu behar dira. Azken hori erakunderen batean ospitaleratuak daudenen artean gertatzen da, eta eremu horretan “guztia aztertzeke” dagoela aipatu du ikertzaileak.

Ikerketa prozesuan zehar harritu egin dela onartu du García Santosek, eragile guztiek indarkeriaren arazoa sistematikoki gutxiesten zutela konturatzerakoan. Gainera, azterlanean parte hartu duten emakumeek eurak sufritutako biolentzia “gogortasun” eta “naturaltasun” handiz kontatzeko prest agertu zirela azpimarratu du, ingurune segurua eta entzunak izateko prestasuna topatzeak lagunduta.

Beste datu batzuen artean, buru gaixotasun larria duten emakumeen %25k haurtzaroan bortxakeria sexuala sufritu duela jakinarazi dute, gainerako emakumeen zifraren (%3,5) oso gainetik. Horrez gain, kezkatuta agertu da kasuen %50ean psikiatrak ez baitzituen hauteman pazienteak azken urtean jasotako tratu txarrak.

Fedeafeseko gerente Mari Jose Canok kaltetutako emakumeei sinesgarritasuna ematearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, batzuetan profesionalek ez dute euren testigantza kontuan hartzen buru gaixotasunak eldarnioak eragiten dituela ulertzen dutelako. Hala ere, datuek baieztatzen duten moduan, jarritako salaketak errealak dira kasuen gehiengo garbi batean eta ehuneko minimo batean salatzen dira egoera irrealak.

Fedeafesetik, beste proposamen batzuen artean, Osakidetzaren eta buru gaixotasuna duten pertsonen elkarteen arteko koordinazioa hobetzea aholkatu dute, baita buruko nahasmendua duten emakumeekin lan egiten duten profesionalei indarkeriari buruzko prestakuntza eskaintzea ere. Euskal federazioak adierazi duenez, garrantzitsua da kasu hauetan lan egiteko erreferentziazko psikiatrak izendatzea nahiz datuak partekatzeko sistema garatzea. Adibidez, jasandako indarkeria-kasuak historia klinikoan sartu beharko liratekeela defendatu du.

Maria Angeles Arbaizagoitia Fededeafeseko presidenteak jakinarazi duenez, kolektibo honen bizi-kalitatea hobetzen lagunduko du azterlanak. Instituzioei eskaera egin die, gainera, babes zentroetan nahiz biolentziaren biktima diren emakumeentzako arreta psikologiko espezializatuan hartzen ez dituzten kasuei erantzuna eman diezaieten.

Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek ikerketaren garrantzia azpimarratu eta “oharrak hartuko” dituztela gaineratu du. Lanpostu faltak, isolamenduak eta gizarte-estigmak kalteberatasuna areagotzen dutela dioen atalaren harira, instituzioen eta sektore sozialaren arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, erronka horiei erantzuna emateko garaian “eraginkorragoak izateko”. Azkenik, “lan asko egin behar dugula” aitortu du, eta Fedeafesi “eskua eskaini” dio “elkarlanean jarraitzeko”.

Bestalde, Emakundeko zuzendari Miren Izaskun Landaidak adierazi du ikerketa bultzatzea erabaki zutela buruko nahasmendua duten emakume kolektiboaren inguruko datuak jaso eta ondorioak atera ahal izateko. Era berean, azterlanaren emaitza txalotu eta dibertsitate funtzionala duten emakumeak barne hartuko dituen berdintasun politikak garatzeko lagungarri egin zaiela azpimarratu du. Izan ere, “berdintasuna, guztiontzat ez bada, ez da berdintasuna”, amaitu du Landaidak.

Sentsibilizatzeko gida

Gaur goizeko ekitaldian buru gaixotasuna duten emakumeekin lan egiten duten profesionalak sentsibilizatzeko gida ere aurkeztu du Fedeafesek. Dokumentu horretan indarkeriaren biktimen eta buru gaixotasunaren arteko konexioez ere ohartarazten dute. Zehazki, kasu askotan indarkeria dago patologiaren beraren oinarrian eta, gainera, nahasmendua duten pertsonek arrisku gehiago dute biolentziaren biktima izateko.

Gidaliburua lagungarria da indarkeria-egoera horiek detektatzeko gizarte eta osasun zerbitzuetan zein buru gaixotasuna duten pertsonekin lan egiten duten elkarteetan. Tratu txarrak hautemanez gero, nola jokatu jakiteko jarraibideak ere jasotzen ditu dokumentuak. Edozein kasutan, ikerlanaren arabera, ingurune seguruan dauden emakumeak gai dira bizi izan dituzten bortxakeriak naturaltasunez kontatzeko. Halaber, behar bezala entzungo dieten profesionalak eta beharrezko babesa topatuz gero, abusuzko egoera horiek lantzeak efektu terapeutikoa duela dio. 

2015 eta 2016 urteetan landutako azterlan honek buru gaixotasun larria duten emakumeen errealitatea jartzen du agerian. Izan ere, emakume horiek bikotekidearengandik edo bikotekide ohiarengandik biolentzia jasateko aukera bikoitza edo laukoitza dute, baita familiartean indarkeria jasateko eta sexu bortizkeria pairatzeko aukera handiagoa ere. Ikerketaren dokumentuan biolentzia sufritzeko faktore eragileak eta indarkeria saihesteko proposamenak jasotzen dira. 

GIDA – Buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari buruzko ikerketa

Kolektibo honen kalteberatasun egoeraz kontzientziatzeko lanean dihardu Fedeafes, baita buru gaixotasuna duten emakumeei informatzeko eta euren ahalduntzea sustatzeko ere

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko Federazioak, adierazi bezala, beharrezkoa da genero-ikuspegia barneratzea buruko osasun arazoak dituzten emakumeekiko esku-hartzean. Mª Ángeles Arbaizagoitia presidentearen hitzetan, “emakume hauen parte-hartzea bultzatu behar da euren gizarteratzea eta laneratzea sustatzeko oinarrizkoak diren arloetan: enpleguan, prestakuntza-programetan eta baliabide okupazionaletan, besteak beste”.

Zentzu horretan, emakume hauek gizartean jasaten duten “diskriminazio bikoitza” salatu du euskal federazioaren arduradunak; euren diagnostikoagatik eta emakume izateagatik pairatzen duten desberdintasun egoera, hain zuzen. Hori dela eta, Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatuz, errealitate horretaz ohartarazi nahi ditu administrazioak, baita emakume hauek indarkeriaren biktima izateko duten arriskuaz ere, eta egoera horiek ekiditeko behar adina neurri hartzeko eskatu du.

Azken urteotan, Avifes, Agifes, Asafes eta Asasam elkarteak batzen dituen federazioak hainbat azterlan gauzatu ditu gai anitzen inguruan: berdintasuna, emakumeen aurkako biolentzia, bizi-kalitatea eta enplegua. Emakumeek bizi duten desberdintasun egoera aztertu nahi izan du Fedeafesek, eta baita emakume hauen aurkako indarkeria ere. Ikerketa horietan lortutako datuen arabera, Fedeafesetik jakinarazi dute kolektiboari zuzendutako zerbitzuak eta enplegu-baliabideak baliatzeko garaian, baita enplegu normalizatuan ere, alde nabarmena dagoela emakumeen eta gizonezkoen artean. Gizonezkoen kopurua bikoitza da, hain zuzen, eta gizarteratze eta laneratze baliabideetara bideratzen diren pertsonen artean ere antzeko mailan dago portzentaje hori.

Emakume zaintzaileak

Bestalde, emakume zaintzaileen egoeraz ere kontzientziatu nahi du Fedeafesek. Erakunde honek berdintasunaren inguruan egindako azterlanaren arabera, familiei zuzendutako zerbitzuetan gehienak emakumezkoak direla nabari da. Gainera, ikerlanak azpimarratzen duenez, buruko osasun arazoak dituzten emakumeei ere zaintzaile lanetan aritzea tokatu ohi zaie familian.

Fedeafeseko kideek diotenez, buru gaixotasuna duen pertsona bat etengabe zaintzeak osasun arazoak eragiten dizkie zaintzaileei laguntza nahikorik ez badute. Horregatik, atsedenaldiak edo zainketa-lanerako laguntzak eskaintzera zuzendutako baliabideak “nahikoak ez direla” baieztatu du federazioak.

Berdintasuna lortzeko gomendioak

Fedeafesek landutako berdintasunaren inguruko azterlanak azpimarratzen du buru gaixotasuna duten emakumeen jabekuntzarako tailerrak, ikastaroak eta taldeak antolatu behar direla, euren parte-hartze soziala eta laneratzea ahalbidetzeko. Senideei bideratutako prestakuntza-ekintzak ere beharrezkoak dira, nahasmendua duen familiartekoa gehiegi babes dezaten ekiditeko.

Gainera, euskal federaziotik aldarrikatzen dute emakume eta gizonen berdintasuna bultzatzen duten erakundeek euren politiketan kontuan izan ditzatela buru gaixotasuna duten emakumeen behar espezifikoak, eta baliabide eta zerbitzuak kasu horietara egokitu ditzatela.

Beste helburuetako bat da “emakume eta gizonezkoen parekidetasuna lantzen duten erakundeak sentsibilizatzea, buru gaixotasuna duten pertsonen zainketarako baliabide publikoak areagotzeko eta gizarte-erantzukizun partekatua indartzeko”.

Zainketarekin loturiko programetan gizonek parte har dezaten bultzatzea ere proposatzen dute. Zehazki, gizon taldeak sortzea eta, maskulinitate berrien ikuspegitik, zainketaren etikari lotutako balioak barnera ditzaten bultzatzea planteatzen dute.

Emakumeak ahalduntzeko ekintzak

Kolektibo honen kalteberatasunaz ohartarazteko, emakumeei informatzeko eta euren ahalduntzea sendotzeko helburuarekin, sentsibilizazio-lana gauzatzen ari da Fedeafes Facebookeko ‘Mujer y Salud Mental – Emakumea eta Buru Osasuna‘ orriaren bidez. Gainera, gai honen inguruko webgunea argitaratuko dute laster kontzientziazio-lan honi zabalpen handiagoa emateko.

Fedeafesek nahiz bere barne dauden elkarteek buru-belarri dihardute emakumeen jabekuntzaren alde lanean, emakume-taldeen bidez, eurentzako eta profesionalentzako heziketa-programen bidez eta baita gizarte-sentsibilizazio ekintzen bidez ere, kolektiboaren gizarteratzea bultzatzeko xedez.

Bestalde, Zaballako espetxearekin elkarlanean ari da kartzelan dauden emakumeen jabekuntza sustatze aldera, desberdintasunarekiko eta indarkeriarekiko kolektibo bereziki kaltebera baita. Zentzu horretan, gaur eta bihar sentsibilizazio-ekintzak burutuko dira pertsona horiekin. Gaur, martxoak 7, Emakumeen Nazioarteko Egunaren jatorriari buruzko dokumentala ikusi eta eztabaida egingo dute zentroko gizonezkoek. Eta bihar, hilak 8, 29 emakumek hartuko dute parte ‘Invisibles’ dokumentalaren inguruko solasaldian. Ekintza hauek guztiek dute Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailaren, Lan eta Justizia sailaren eta Emakunderen babesa.

 Buru gaixotasuna duten emakumeek jasaten duten indarkeriari buruzko ikerketa landu du Fedeafesek. 

Azterlanaren 1. faseko ondorioak kontsultatu

Genero-indarkeriaren arretan zerbitzu publikoek buru gaixotasuna duten emakumeen berezitasunak aintzat hartzeko beharraz ohartarazi du Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen Euskadiko federazioak. Horregatik, kasu hauek gainditzeko laguntza psikologiko espezializatua eskatzen du, baita koordinazio handiagoa ere osasun mentaleko sarearen, zerbitzu publikoen eta buru gaixotasuna duten pertsona eta senide elkarteen artean.
Federazioak 2015ean eta 2016an landu duen ikerketak agerian utzi du bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria jasateko arriskua bikoiztu edota hirukoiztu egiten dela biktimak buru gaixotasun larriren bat badu. Ikerlanak nabarmentzen du buru gaixotasun larria duten emakumeen %80 inguruk indarkeri psikologikoa, fisikoa edota sexuala jasan duela bikotekideak eraginda euren bizitzako uneren batean. Gainera, azterlanak egiaztatu duenez, buru gaixotasuna duten eta bikotean indarkeria sufritzen ari diren emakumeen %42k ez du egoera indarkeria moduan identifikatzen.

Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiken sailak babestutako azterlan honetan parte hartu dute buru gaixotasuna duten emakume multzo batek eta genero-indarkeriaren eta buru osasunaren arreta-alorreko hainbat profesionalek, baita hiru foru aldundietako, zenbait udaletako, Osakidetzako, Emakundeko eta Eusko Jaurlaritzako indarkeria sailetako arduradunek ere. Azterlanean ondorioztatu dute indarkeriaren eta buru gaixotasun larriaren arteko harreman nabarmena dagoela. Horretaz gain, ezagutarazi dute indarkeriak eragina izan dezakeela, beste faktore batzuekin batera, buru gaixotasun larriren bat izateko aukeran. Gainera, ohikoa da aldi berean hainbat indarkeria-mota jasatea.
Ikerlanak ere agerian utzi du, buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeriari dagokionez, urrakortasuna areagotu dezaketen gizarte eta egitura faktoreak, bereziki, hauexek direla: buru gaixotasunaren estigma bera, bakardadea eta isolamendua sortzen duena, eta pertsona horren istorioaren sinesgarritasun eskasa. Era berean, kolektibo honetan maiz ematen den enplegu eta baliabide ekonomikoen gabeziak ere badu eraginik.

Buru gaixotasuna duten emakumeen urrakortasuna areagotzen duten faktoreen artean, euren burua defendatzeko baliabiderik ez izatea, autonomia falta eta beste pertsonekiko menpekotasuna izatea dago. Egoera zailtzen du ere autoestimu gutxi izateak edota bikotekidea edukitzeko zailtasunak izatea, horrek harreman desegoki gehiago izatera eraman baitezake.

Bestalde, ikerlanean buru gaixotasuna duten emakumeen aurkako indarkeri arriskua murrizten duten faktoreak ere aipatzen dira; besteak beste, lagun zaitzakeen sare soziala izatea, enplegua edukitzea eta pobrezia egoeran ez egotea.
Ikerketaren ondorio gisa, Fedeafesek proposatzen du indarkeria jasan duten edo egun jasaten ari diren eta buru gaixotasun larria duten emakumeei bideratutako arreta psikologikoko zerbitzu espezializatua sortzea. Era berean, zerbitzu publikoen arteko koordinazio egokia bermatzearen alde apustu egin du Fedeafesek, eta indarkeria prebenitzeko eta emakumeen ahalduntzea lortzeko taldeko esku-hartzea egitea aholkatu du, baita gizonekin lan egitea ere, maskulinotasun berrien ikuspuntutik.

Asafes, Avifes, Agifes eta Asasam elkarteak barne hartzen dituen federazioak urteak daramatza gizartea eta instituzio publikoak errealitate honen inguruan sentsibilizatu nahian. Paraleloki, Fedeafes emakumeak eta profesionalak trebatzen ari da egoera honi aurre egin ahal izateko eta genero-indarkeri kasuak sortu baino lehenago antzematen jakiteko.

Zentzu horretan, indarkeria hautemateko prestakuntza-tailerrak gauzatu dira, eta aurten maitasun erromantikoa desmuntatzeko saioak egin dira Euskadin zehar. Horrela, parte-hartzaileek ikasi ahal izan dute zer nolako loturak dauden maitasuna ulertzeko mito horien eta emakumeen aurkako indarkeriaren artean. Halaber, emakumeak ahalduntzeko eta gai honen inguruan sentsibilizatzeko Facebookeko orria jarri du martxan Fedeafesek duela hilabete gutxi, y laster xede bera duen webgunea argitaratuko du.

Informazio gehiago lortzeko, ikerketa honen lehenengo fasearen laburpena kontsulta daiteke.

Liburuxka deskargatu

• Hogei aditu baino gehiagok prebentzio metodo anitz aztertu dituzte eta buru gaixotasuna duten pertsonen autonomia eta gizarteratzea indartzeko abian jarri diren esku-hartze eredu berriak aurkeztu dituzte

• Miguel Ángel Torres Basurtoko Ospitaleko Psikiatria zerbitzuko buruaren esanetan, profesionalek buru gaixotasunari buruzko “informazio erreala eta zuzena” hedatu behar dute, gizarteari, familiei, pazienteei eta agintariei zuzenduz

Buru osasunaren arloko aditu talde batek jakinarazi du gaur estigma oztopo nagusietako bat dela buru gaixotasuna duten pertsonen garapenean. Miguel Ángel González Torres Basurtoko ospitaleko Psikiatria zerbitzuko buruak baieztatu duenez, “buru gaixotasunarekiko daukagun jarrera gizartearen buru osasunaren adierazgarria da”. Torresek parte hartu du Fedeafesek, ASVAR, OME-AEN eta SVNP elkarteekin batera, antolatutako profesionalen topaketa batean. Jardunaldiaren helburua da buru gaixotasuna duten pertsonen hiritartasun osoa lortzeko bide anitzen inguruko gogoeta egitea.

Torresek azpimarratu du kolektiboak pairatzen duen estigmari aurre egiteko moduetako bat dela profesionalek informazio “errealista eta zuzena” transmititzea gizarteari, familiei, pazienteei eta agintariei. Doktorearen aburuz, sentsibilizazioa hezkuntzaren esparrura eta komunikabideetara zabaldu behar da, iritziak sortzeko garaian ardura berezia baitaukate.

Yolanda Fillat Alter Civiteseko aholkulariak Fedeafes estigmaren inguruan garatzen ari den ikerlan bat aurkeztu du. Adierazi du kolektibo honekiko ikuspegi negatiboak “kulpa sentimenduak, bakardadea, larritasuna, sufrimendua eta tristezia” sortzen dituela senide eta gaixoengan. Horrez gain, “lotsa, norbere burua gutxiestea, isolamendua, norbere gaitasunak ukatzea, motibazio eta itxaropen falta edota buru gaixotasuna ez onartzea” dakar. Hori gainditzeko modu gisa, senideen eta buru gaixotasuna duten pertsonen jabekuntza bultzatzea proposatu du, “euren burua baztertzen duten lehenak baitira”.

José Antonio de la Rica Uribe Kostako Psikiatria zerbitzuko arduradun eta Euskadiko Osasun  Mentaleko Aholku Kontseiluko idazkariak aurkeztu du Bizkaiko osasun sarean ezartzen ari diren pertsonen oneratzean oinarritutako eredua. Esku-hartze filosofia horren helburua da buru gaixotasuna duten pertsonek euren bizi proiektu zentzuduna garatzea, “norbere bizipoza bilatuz”. Horretarako, profesionalek “aditu” rola baztertu behar dute eta gaixotasuna duen pertsonaren “entrenatzaile” moduan jardun, bizitza normalizatua eramateko “esperantza” garatu dezaten.

Bestalde, Itziar Ceballos Avifeseko gerenteak Bizkaiko elkarte honen esku-hartze eredua azaldu du. Entitate honen xedea da erabiltzaileen eta senideen bizi kalitatea ahalik eta gehien indartzea. Ceballosen hitzetan, buru gaixotasuna duten pertsonen “autodeterminazioa” eta “jabekuntza” oinarrizkoak dira, izan ere, beren bizitzaren normalizaziorako beharrezkoa da pertsona hauen erabakimena lantzea eta euren erabakitzeko eskubidea bermatzea.

Gasteizko alkate ohi eta abokatu José Ángel Cuerdak, berriz, gizartearen aniztasunaren adierazle gisa irudikatu du buru gaixotasuna. Botere publikoen ardurari erreferentzia egin dio, “egiazkoa eta eraginkorra” den berdintasuna bermatzeko betebeharra baitaukate. Horrela, buru osasun arazoak dituzten pertsonak “duintasunarekin eta ongizatearekin” bizitzea eragozten duten oztopoak kentzeko eskatu die.

Errioxako Arfes elkarteko zentro okupazioaleko arduradun Ernesto Ortiz Abejónek buru gaixotasuna duen pertsona talde batek sortutako kirol klub baten esperientzia kontatu du. Talde horretako partaideek kirol jarduerak burutzen dituzte osasuna eta sasoi fisikoa hobetzeko helburuarekin. Bide batez, gainera, garapen mentala eta emozionala ahalbidetzen da, eta gizarteratzea zein kolektiboaren irudia hobetzea ere sustatzen da. 1997tik martxan dagoen esperientzia honekin aurrerakuntza nabarmenak lortu dituzte estigmaren aurkako borrokan eta buru gaixotasuna duten pertsonen jabekuntzan aurrerapauso handiak eman dituzte.

Donostiako Haur eta Gazteen Psikiatria zerbitzuko Arreta Goiztiarreko Unitateko ordezkari gisa, Psikomotrizitatean aditua den Verónica Gavilanesek eta María Jesús Arzamendi psikologo klinikoak parte hartu dute jardunaldian. Egoera psikopatologiko larriena daukaten 3 eta 8 urte arteko haurrei arreta hobea eskaintzeko ospitaletik kanpoko zerbitzuak sortzeko beharra defendatu dute, psikiatria klasiko edo tradizionalaren osagarri gisa.

Nahasmendu mentalak dituzten pertsonez osatutako BROTS konpainiako zuzendari Antonio Masegosak antzerkiaren balio terapeutikoa aldarrikatu du. 

Azaroaren 20 egindako profesional topaketa batean, Buru Osasunaren arloko aditu talde batek jakinarazi zuten estigma oztopo nagusietako bat dela buru gaixotasuna duten pertsonen garapenean. Miguel Ángel González Torres Basurtoko ospitaleko Psikiatria zerbitzuko buruak baieztatu zuenez, “buru gaixotasunarekiko daukagun jarrera gizartearen buru osasunaren adierazgarria da”. Torresek parte hartu zuen Fedeafesek, ASVAR, OME-AEN eta SVNP elkarteekin batera, antolatutako jardunaldi batean. Ekimenaren helburua zen buru gaixotasuna duten pertsonen hiritartasun osoa lortzeko bide anitzen inguruko gogoeta egitea.

Torresek azpimarratu zuen kolektiboak pairatzen duen estigmari aurre egiteko moduetako bat dela profesionalek informazio “errealista eta zuzena” transmititzea gizarteari, familiei, pazienteei eta agintariei. Doktorearen aburuz, sentsibilizazioa hezkuntzaren esparrura eta komunikabideetara zabaldu behar da, iritziak sortzeko garaian ardura berezia baitaukate.

Yolanda Fillat Alter Civiteseko aholkulariak Fedeafes estigmaren inguruan garatzen ari den ikerlan bat aurkeztu zuen. Adierazi zuen kolektibo honekiko ikuspegi negatiboak “kulpa sentimenduak, bakardadea, larritasuna, sufrimendua eta tristezia” sortzen dituela senide eta gaixoengan. Horrez gain, “lotsa, norbere burua gutxiestea, isolamendua, norbere gaitasunak ukatzea, motibazio eta itxaropen falta edota buru gaixotasuna ez onartzea” dakar. Hori gainditzeko modu gisa, senideen eta buru gaixotasuna duten pertsonen jabekuntza bultzatzea proposatu zuen, “euren burua baztertzen duten lehenak baitira”.

José Antonio de la Rica Uribe Kostako Psikiatria zerbitzuko arduradun eta Euskadiko Osasun  Mentaleko Aholku Kontseiluko idazkariak aurkeztu zuen Bizkaiko osasun sarean ezartzen ari diren pertsonen errekuperazioan oinarritutako eredua. Esku-hartze filosofia horren helburua da buru gaixotasuna duten pertsonek euren bizi proiektu zentzuduna garatzea, “norbere bizipoza bilatuz”. Horretarako, profesionalek “aditu” rola baztertu behar dute eta gaixotasuna duen pertsonaren “entrenatzaile” moduan jardun, bizitza normalizatua eramateko “esperantza” garatu dezaten.

Bestalde, Itziar Ceballos Avifeseko gerenteak Bizkaiko elkarte honen esku-hartze eredua azaldu zuen. Entitate honen xedea da erabiltzaileen eta senideen bizi kalitatea ahalik eta gehien indartzea. Ceballosen hitzetan, buru gaixotasuna duten pertsonen “autodeterminazioa” eta “jabekuntza” oinarrizkoak dira, izan ere, beren bizitzaren normalizaziorako beharrezkoa da pertsona hauen erabakimena lantzea eta euren erabakitzeko eskubidea bermatzea.

Gasteizko alkate ohi eta abokatu José Ángel Cuerdak, berriz, gizartearen aniztasunaren adierazle gisa irudikatu zuen buru gaixotasuna. Botere publikoen ardurari erreferentzia egin zion, “egiazkoa eta eraginkorra” den berdintasuna bermatzeko betebeharra baitaukate. Horrela, buru osasun arazoak dituzten pertsonak “duintasunarekin eta ongizatearekin” bizitzea eragozten duten oztopoak kentzeko eskatu zien.

Errioxako Arfes elkarteko zentro okupazioaleko arduradun Ernesto Ortiz Abejónek buru gaixotasuna duen pertsona talde batek sortutako kirol klub baten esperientzia kontatu zuen. Talde horretako partaideek kirol jarduerak burutzen dituzte osasuna eta sasoi fisikoa hobetzeko helburuarekin. Bide batez, gainera, garapen mentala eta emozionala ahalbidetzen da, eta gizarteratzea zein kolektiboaren irudia hobetzea ere sustatzen da. 1997tik martxan dagoen esperientzia honekin aurrerakuntza nabarmenak lortu dituzte estigmaren aurkako borrokan eta buru gaixotasuna duten pertsonen jabekuntzan aurrerapauso handiak eman dituzte.

Donostiako Haur eta Gazteen Psikiatria zerbitzuko Arreta Goiztiarreko Unitateko ordezkari gisa, Psikomotrizitatean aditua den Verónica Gavilanesek eta María Jesús Arzamendi psikologo klinikoak parte hartu zuten jardunaldian. Egoera psikopatologiko larriena daukaten 3 eta 8 urte arteko haurrei arreta hobea eskaintzeko ospitaletik kanpoko zerbitzuak sortzeko beharra defendatu zuten, psikiatria klasiko edo tradizionalaren osagarri gisa.

Nahasmendu mentalak dituzten pertsonez osatutako BROTS konpainiako zuzendari Antonio Masegosak antzerkiaren balio terapeutikoa aldarrikatu zuen. 

• Fedeafesek uste du buruko nahasmenduen prebentzioan eta detekzio goiztiarrean inbertitzeak, baita pertsonen tratamendu integralean ere (psikoterapeutikoa, psikosoziala eta farmakologikoa), “gastu publikoan aurreztea” dakarrela.

• Osakidetzak 2011n argitaratutako txosten baten arabera, urtero buru osasun arazoak dituzten 80.000 pertsonari arreta ematen dio euskal osasun sareak

• Fedeafesek komunikabideentzako estilo gidaliburu bat aurkeztu du, estigma gainditzen lagun dezaten errazteko

Buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen euskal elkarteek erakunde publikoei eskatu diete “buru osasunaren aldeko inbertsioa mantendu” dezatela, krisiak eragin arren. Osakidetzako datuen arabera, urtero buru osasun arazoak dituzten 80.000 pertsonari arreta ematen dio euskal osasun sareak.

Fedeafesek, buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen Euskadiko elkarteak biltzen dituen federazioak, gaur goizean Arabako Foru Aldundian egindako prentsaurreko batean parte hartu du, Buru Osasunaren Munduko Egunaren harira, ‘Inbertsio onena, zure buru osasuna’ lelopean. Ekitaldian izan da, halaber, Arabako Foru Aldundiko Gizarte Politikako diputatu Marta Alaña eta Feadeafesen aldarrikapenekin bat egin du. Bestalde, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuorde Jesús María Fernández erakundeen arteko elkarlana indartzeko beharraz mintzatu da, buru gaixotasuna duten pertsonei arreta soziosanitario hobea eskaini ahal izateko.

Euskadiko 3.000 familia baino gehiago biltzen dituen federazioko presidente María Ángeles Arbaizagoitiak herritar eta instituzioei eskatu die “irmotasunez defendatu” ditzatela kolektibo honi egun eskaintzen zaizkion “osasun eta gizarte zerbitzuak”. Aditzera eman duenez, erakundeek aurrekontuekin zailtasunak izan arren, “inoiz baino beharrezkoagoa” da buru osasun arazoei arreta ematea. Era berean, buruko gaixotasuna duten pertsonen laneratzea bultzatzeko programak sustatzea beharrezkoa dela jakinarazi du, lan egiteak pertsona hauei gizarteratzen eta bizitza normalizatua eramaten laguntzen baitie. Zoritxarrez, egun kolektiboaren %5k dauka lanpostu egonkorra Estatuan.

Arbaizagoitiak azaldu duenez, buruko nahasmenduen prebentzioa eta detekzio goiztiarra eta pertsona hauen tratamendu integrala (psikoterapeutikoa, psikosoziala eta farmakologikoa) posible egiten duten baliabideetan inbertitzeak “gastu publikoan aurreztea” ekarriko luke. Izan ere, apustu horrek “asko murriztuko lituzke partida garestienak: ospitaleratzeak, larrialdietako zerbitzuak eta sendagaiak”.

Egun aurreikus daitezkeen araudi aldaketei dagokienez, bi neurrirekiko kezka plazaratu du Fedeafeseko lehendakariak: medikamentuen kopagoa eta Mendekotasun Legean egindako aldaketek izan ditzaketen eraginak. Kolektiboak jada menpekotasunarekin loturiko laguntza ekonomikoak jasotzeko zailtasunak badauzka, ezintasun fisikoek psikikoek baino pisu gehiago baitaukate, azken arau horren erreformarekin oztopo gehiago eduki litzake.

Fedeafesen barne dagoen Arabako Asafes elkarteko presidente Carmen Rodríguezek azpimarratu du buru gaixotasunaren inguruko mito faltsuei aurre egiteko lanean jarraitzeko beharra dagoela. Zentzu horretan, estigma soziala eta diskriminazioa gainditzeko instituzioen arteko plan estrategiko bat garatzearen aldeko agertu da, 2009an landutako Euskadiko Buru Osasunaren Estrategiak dioenari jarraiki.

Osasun sailburuorde Jesús María Fernándezek azaldu ditu 2012an Eusko Jaurlaritzak hiru lurralde historikoetan emandako aurrerapausoak: zerbitzu berrien sorrera eta martxan daudenen berrantolaketa, eta beste erakunde batzuekin lortutako lankidetza hitzarmenak.

Marta Alaña diputatuak baieztatu du Arabako Foru Aldundia Gizarte Politikako aurrekontuak mantentzen ari dela. Hortaz, ziurtatu du buru gaixotasuna duten pertsonen eta senideen bizi baldintzak hobetzeko inbertitzen jarraitzen duela entitate horrek, aurreko urteetan bezala.  

Komunikabideentzako estilo gidaliburua

Kolektibo honi eragiten dioten aurreiritziak gainditu asmoz, Fedeafesek komunikabideen laguntza eskatu du, “buru gaixotasuna duten pertsonak gizarteratzen laguntzeko ahalmen handia” baitaukate, transmititzen duten ikuspegiari esker. Hortaz, ‘Nola jorratu Buru Osasuna komunikabideetan’ izenburudun estilo gidaliburua landu du federazioak, uste okerrak deuseztatzeko. Izan ere, “gaixotasun mentala duten pertsonei asko sufriarazten diete mito horiek, eta sendatze prozesuan aurrera egiteko oztopo bilakatzen dira”.

Halaber, Asafesen lagunduriko lan barneratze programa ere gidan barneratu dute. Pila programaren helburua buru gaixotasuna duten pertsonak gizarteratzea da eta, horretarako, hainbat arlotan laguntzen diete: lan mundura sartzen, enpresa normalizatuetan lana bilatzen, lanpostu bat lortzen, lana mantentzen eta lanean egonkorrak izaten.